نخبگان و کارشناسان هشدار میدهند، باران های اخیر در خراسانجنوبی، مرهمی بر زخم عمیق کمآبی نیست و سفرههای آب زیرزمینی با قدمت ۱۷ هزار سال، در معرض نابودی قرار دارند.
در حالی که نقشههای هواشناسی، خراسانجنوبی را در زمره استانهای دارای «ترسالی» نشان میدهند، هشدارهای جدی از سوی نخبگان دانشگاهی، از یک واقعیت تلخ پرده برمیدارد: بارانهای بهاری اخیر، دیگر توان نفوذ به قلب زمین را ندارد و میراث آبی ۱۷ هزار ساله در حال نابودی است.
بر اساس آمارهای منتشرشده، خراسانجنوبی با ثبت ۴۶.۲+ میلیمتر اختلاف بارش نسبت به بلندمدت، عملکردی درخشان در میان استانهای کشور داشته است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که این بارشها نباید موجب ایجاد حاشیه امن کاذب شود.
حسین خضیمهنژاد، رئیس پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بیرجند، با اشاره به پدیده «مرگ آبخوانها» توضیح میدهد: بر اثر اضافهبرداشت و فرونشست زمین، خلل و فرج خاک از بین میرود و زمین توان نفوذپذیری خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، بارندگیهای شدید، بهجای تغذیه سفرهها، تنها به روانآب و تبخیر تبدیل میشوند.
بر اساس پژوهشهای انجامشده، سن آب مصرفی در برخی دشتهای بیرجند به ۱۷ هزار سال میرسد. این بدان معناست که ما در حال مصرف آبهای فسیلی و غیرقابل تجدید هستیم که جایگزینی برای آنها وجود ندارد. وابستگی ۹۵ درصدی خراسانجنوبی به منابع زیرزمینی و کسری مخزن ۴.۲۵ میلیارد مترمکعبی در ۴۰ سال اخیر، زنگ خطر سقوط تمدن در این دشتها را به صدا درآورده است.
آمارها همچنین نشان میدهد که از ظرفیت ۸ سد استان، ۷۸.۵ درصد خالی است و تنها ۱۶.۴ میلیون مترمکعب ذخیره آب وجود دارد. در بخش کشاورزی نیز برداشت غیرمجاز آب، وضعیت را وخیمتر کرده و ۲۶ دشت بحرانی استان را در معرض نابودی قرار داده است.
دکتر خضیمهنژاد از ورود مستقیم دانشگاه بیرجند برای نظارت بر طرح سازگاری با کمآبی خبر داده و تأکید میکند که هیچ دستگاهی نمیتواند از تکالیف خود در زمینه صرفهجویی، به بهانه بارندگی یا کمبود بودجه، شانه خالی کند. عملکرد دستگاهها بهصورت میدانی و علمی پایش خواهد شد.
در پایان، باید گفت، اگرچه خراسانجنوبی امسال با ۱۲۴.۴ میلیمتر بارندگی، رشدی ۹۲ درصدی نسبت به سال قبل را تجربه کرده است، اما این بارانها تنها مرهمی موقت بر جراحت عمیق دشتهاست. بدون اصلاح بنیادین الگوی مصرف و توقف «برداشتهای انتحاری» از آبهای فسیلی، فرونشست زمین، آخرین فصل از حیات سفرههای ۱۷ هزار ساله کویر را رقم خواهد زد.
