دریای اژه از یک اختلاف قدیمی آنکارا-آتن به یک مسئلهی جدیدِ معماری امنیتی شرق مدیترانه تبدیل شده است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، طی هفته‌های اخیر، یک بار دیگر دریای نسبتاً آرام روابط ترکیه و یونان، در حال طوفانی شدن است.
کارشناسان می‌گویند: نشانه‌های متعددی از تشدید خطرناک روابط، دوباره در روابط ترکیه و یونان در حال ظهور است. این در حالی است که حالا اولاً یونان روابط دفاعی – امنیتی خود را با آمریکا، رژیم صهیونیستی و قبرس توسعه داده و به طور آشکار در برابر ترکیه موضع‌گیری می‌کند.
دوم این که مسئله از اختلاف آب‌های سرزمینی اژه، فلات قاره و حریم هوایی فراتر رفته و معماری امنیتی مدیترانه شرقی به سرعت در حال تغییر است.
ترکیه در شرایطی به تحرکات سیاسی و دفاعی یونان حساس‌تر شده که این کشورِ عضو اتحادیه اروپا و ناتو، با رژیم اسرائیل قراردادی برای سیستم دفاع هوایی و موشکی چندلایه سپر آشیل به ارزش تقریبی 3 میلیارد یورو امضا کرده است.
علاوه بر سیستم‌های دیوید اسلینگ، اسپایدر و باراک‌ام ایکس، سیستم‌های موشکی دوربرد PULS نیز قابلیت‌های دفاعی آتن را تقویت می‌کنند.
جمهوری قبرس نیز در حال خرید و نمایش سیستم باراک‌ام ایکس ساخت اسرائیل است. شکلگیری روابط حسنه بین رژیم اسرائیل، یونان و دولت قبرس، به موازات حضور فرانسه و مصر در رزمایش‌های نظامی با یونان، ترکیه را حساس کرده است.
از دید تحلیلگران دفاعی ترکیه، احتمال اینکه ظرفیت نظامی جدید باعث ایجاد اعتماد بیش از حد و بی‌مورد در آتن و نیکوزیا شود، برای آنکارا خطرناک است. چرا که مرز بین بازدارندگی، دفاع مشروع و شرایط عادی، عملاً از میان برداشته می‌شود.
چرا ترکیه نگران است؟
پایگاه تحلیلی اینترنتی یتکین ریپورت در بیان اهمیت وضعیت جدید در دریای اژه، به این مساله توجه کرده که در برابر برخی تصمیمات ترکیه برای حضور در ائتلاف‌ها و همکاری‌های منطقه‌ای، یونان نیز تصمیمات جدیدی گرفته است.
این گزارش می‌گوید: اژه در شرایطی دوباره مورد توجه کارشناسان دفاعی قرار گرفته که در منطقه و جهان، با چندین رویداد جاری روبرو هستیم که مهمترین آنها عبارتند از: تداوم ابهام در غزه، ادامه جنگ روسیه و اوکراین که نظم امنیتی اروپا را به لرزه درآورده، تداوم تنش بین آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، تغییر موازنه در خلیج فارس، تحولات تنگه هرمز، وضعیت یمن و باب المندب به علاوه آرایش دفاعی جدید بین ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان که نشان دهنده ایجاد محورهای امنیتی جدید است.
از دید یتکین ریپورت، مقامات ترکیه شاهد نوعی بازیِ ائتلاف علیه ائتلاف و اختلاف بین اعضای یک ائتلاف هستند و این وضعیت حتی می‌تواند ناتو را تحت فشار قرار دهد. چرا که ترکیه، یونان و فرانسه همگی عضو یک اتحاد هستند.
با این حال، آتن و نیکوزیا به طور مؤثر از اهرم نهادی ارائه شده توسط عضویت خود در اتحادیه اروپا در اختلافات خود با ترکیه استفاده می‌کنند. بنابراین، مسائلی مانند قبرس و دریای اژه، عملاً به مسائل ترکیه-اتحادیه اروپا تبدیل می‌شوند.
به باور تحلیلگران ترکیه، اختلافات ترکیه و یونان در حوزه دریا و فلات قاره، سالهاست به قوت خود باقی مانده و در حالی که بسیاری از جزایر هنوز هم بلاتکلیف هستند، یونان به شکلی تحریک‌کننده، در برخی از این جزایر، در حال استقرار تسلیحات است.
بخشی از اختلافات ناظر بر پسزمینه تاریخی است. به قول ترک‌ها، از قرن نوزدهم تا 1922، دولتی که از نظر جغرافیایی گسترش یافت، ترکیه نبود، بلکه یونان بود.
اما در آخرین سالیان نظام عثمانی، ارتش یونان در سال 1919 میلادی در ازمیر پیاده شد، به آناتولی پیشروی کرد و در سال 1921 به آنکارا نزدیک شد.
اما پس از نبردهای آتاترک، تاسیس جمهوری ترکیه و توافق نهایی، تبادل جمعیت در سال 1923 به یک تراژدی مشترک برای هر دو جامعه تبدیل شد. ولی این وضعیت پایدار نماند و در سال 1963 میلادی، جمهوری مشارکتی ترک‌ها و رومیان در قبرس دچار انحلال شد، نظم از هم پاشید، خشونت بین جوامع افزایش یافت و ترک‌های قبرس از مکانیسم دولت، بیرون رانده یا حذف شدند.
این رویدادها نهایتاً در سال 1974 میلادی منجر به مداخله نظامی ترکیه در جزیره قبرس شد.
مهمت اوغوتچی از دیپلمات‌های سابق وزارت امور خارجه ترکیه، معتقد است که بخش یونانی نشین قبرس و خود دولت یونان، درباره خاطرات آن سالها، نوعی حافظه جمعی گزینشی به وجود آورده‌اند که در روایات آنها، تنها به خشونت ترک‌ها اشاره می‌شود و کسی حاضر نیست از این حرف بزند که یونانیان نیز دست به خشونت‌های گسترده علیه ترک‌ها زده‌اند.
اوغوتچی می‌گوید: «آن وقایع، حافظه تاریخی متقابل و اختلافات طولانی مدت، هنوز هم دارای تاثیر بالایی هستند اما راه خروج از این وضعیت، محورهای تنش جدید و مسابقه تسلیحاتی نیست، بلکه تبدیل دریای اژه و مدیترانه شرقی به منطقه‌ای با امنیت و رفاه مشترک است.
در دریای اژه، آب‌های سرزمینی، فلات قاره، منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ)، وضعیت جزایر و حریم هوایی باید در جامع‌ترین معماری امنیتی ممکن مورد بررسی قرار گیرند. در قبرس، نگرانی‌های امنیتی مشروع هر دو جامعه و مسئله برابری سیاسی باید با هم مورد بحث قرار گیرد.
همکاری در گردشگری، تجارت، انرژی، حمل و نقل دریایی و محیط زیست باید گسترش یابد. زیرا در چنین منطقه به شدت مسلح و قطبی شده‌ای، گاهی اوقات جنگ‌ها نه با استراتژی‌های بزرگ، بلکه با جرقه‌های کوچک آغاز می‌شوند».
اندیشکده شورای سیاست خارجی اروپا (ECFR) در گزارش جدید خود در سال 2026 شرق مدیترانه را یکی از حوزه‌هایی معرفی می‌کند که «استقلال راهبردی» ترکیه در آن به جای افزایش آزادی عمل، با اروپا و به ویژه یونان و قبرس برخورد پیدا می‌کند.
این گزارش تصریح می‌کند که اختلافات دریایی در شرق مدیترانه به عنوان یکی از خطرناک‌ترین نقاط اصطکاک میان ترکیه و اتحادیه اروپا باقی مانده و مسئله 12 مایل و اختلافات دریایی هنوز اهمیت حیاتی دارد.
مسئله اژه یک پرونده فرعی در سیاست خارجی ترکیه نیست؛ بلکه جایی است که سه چیز به هم می‌رسند: امنیت ملی ترکیه، رابطه ترکیه با اروپا و معماری امنیتی شرق مدیترانه.
در تحلیل صندوق مارشال آلمان نیز نویسندگان می‌گویند آمریکا و اروپا نباید خطر درگیری در شرق مدیترانه را دست‌کم بگیرند و رویارویی در اژه و آب‌های اطراف قبرس، کرت و لیبی را در زمره خطرناک‌ترین نقاط اصطکاک امنیتی برای شرکای فراآتلانتیک قرار می‌دهند.
آنها مسئله را صرفاً اختلاف انرژی نمی‌دانند، بلکه آن را حاصل تغییرات راهبردی گسترده‌تر می‌بینند. چرا که اژه از «اختلاف مرزی» به «نقطه اتصال چند بحران ژئوپلیتیک» تبدیل شده است.
در پاسخ به سوالِ «چرا ترکیه تا این اندازه به اقدامات یونان حساس شده»، تحلیلگران می‌گویند که در چند سال گذشته، یونان در حال ساختن یک توان بازدارندگی جدید است و صرفاً به نیروی هوایی و دریایی سنتی متکی نیست.
خرید جنگنده از آمریکا، خرید موشک از رژیم اسرائیل و خرید تسلیحات پیشرفته فرانسوی توجه تحلیلگران ترکیه را به سوی خود جلب کرده و یک مرکز مطالعاتی سوئدی، ISDP، در ژوئیه 2026 حتی رابطه فرانسه و یونان را بخشی از شکلگیری معماری دفاعی اروپایی دانسته و از توسعه قابلیت‌های شبکه‌محور، حمله دقیق دوربرد و همکاری صنعتی دفاعی سخن گفته است.
علاوه بر تسلیح روزافزون یونان، رژیم اسرائیل وارد معادله اژه/شرق مدیترانه شده و این نیز یکی از دلایل نگرانی ترکیه است.
آسوشیتدپرس جدیداً اعلام کرد که همکاری دفاعی یونان و رژیم اسرائیل در یک دهه گذشته عمیق‌تر شده و قرارداد 3 میلیارد یورویی سامانه دفاع هوایی، بخش تازه‌ای از آن است. همان گزارش صریحاً تنش‌های دیرینه یونان و ترکیه را یکی از عوامل اصلی هزینه‌های بالای دفاعی یونان معرفی می‌کند.
رئیس جمهور سابق ترکیه معتقد است، آمریکا درباره ایران دچار خطای شناختی شد و تصور کرد با ونزوئلای دیگری طرف است.
منابع رسانهای گزارش دادهاند که مقامهای منطقه جدایی‌طلب «سومالی‌لند» از رژیم صهیونیستی خواستهاند سامانههای پیشرفته پدافند هوایی در اختیار این منطقه قرار دهد تا با آنچه «گسترش حضور نظامی ترکیه در سومالی» خوانده شده، مقابله کنند.
احزاب سیاسی، سازمانهای مردمی و دانشجویان ترکیه ای در استانبول، در سالگرد طوفان الاقصی به راهپیمایی پرداختند.
ترکیه بزرگترین تامین کننده سیمان اسرائیل است
