کارشناس سیاسی ریشههای تنش اخیر میان باکو و آنکارا در سایه نفوذ اسرائیل را بررسی کرد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، «ارسطون اوروجلو» کارشناس مسائل سیاسی در گفت‌وگو با شبکه «میدان تی‌وی»، دلایل و پیامدهای تنش روزهای اخیر در روابط جمهوری آذربایجان و ترکیه را بررسی کرد.
به باور وی، یکی از دلایل اصلی اختلاف باکو و آنکارا، نزدیکی جمهوری آذربایجان به اسرائیل است. اوروجلو درباره علت اصلی تنش اخیر گفت که این موضوع هیچ ارتباطی با اسلام و ارزش‌های دینی ندارد و این عوامل به ویژه از سوی باکو صرفاً به عنوان بهانه و عامل تحریک به کار می‌رود.
وی عامل شخصی را نیز رد نکرد؛ زیرا طبق معمول هرگاه واکنش باکو به کشورهای خارجی تند می‌شود، دلیلی شخصی در پس آن قرار دارد و «الهام علی‌اف» به همه مسائل از زاویه شخصی می‌نگرد.
با این حال، تنش کنونی بیشتر ماهیت سیاسی دارد و ناشی از تمایل باکو برای دوری از همسایگان و اولویت دادن به محور تل‌آویو و واشنگتن است که اکنون به وضوح دیده می‌شود.
تفاوت انتقادهای آنکارا از سیاست حجاب و روابط باکو با اسرائیل
وی در پاسخ به اینکه انتقادها در ترکیه علیه سیاست حجاب دولت باکو و روابطش با اسرائیل چقدر سیاسی است و آیا اختلاف واقعی میان دو پایتخت وجود دارد، این دو را مجزا دانست و گفت سیاست حجاب از مسائل ارزشی اصلی حزب عدالت و توسعه (AKP) بوده و ترکیه روندهای سیاسی تندی را در این باره گذرانده است؛ بنابراین اگر دولت کنونی واکنش نشان نمی‌داد، نزد رای‌دهندگانش در موقعیت منفی قرار می‌گرفت.
البته نخستین واکنش از سوی دولت نبود، بلکه اعتراض‌ها در شبکه‌های اجتماعی ترکیه از سوی روزنامه‌نگاران و افراد آغاز شد و سپس نه از سوی دولت، بلکه توسط «اوکتای سارال» مشاور حزبی «رجب طیب اردوغان» واکنش نشان داده شد. اما درباره اسرائیل، مشکلات کاملاً سیاسی و جدی است؛ زیرا در قفقاز جنوبی، خاورمیانه و شرق مدیترانه رقابت شدیدی میان ترکیه و اسرائیل جریان دارد.
اسرائیل می‌خواهد بازیگر اصلی منطقه شود، اما ترکیه به دلیل برتری اخلاقی، تاریخی و نظامی بر اسرائیل، خودش را صاحب سخن اصلی می‌داند و واکنش ترکیه به نسل‌کشی در غزه نیز نقش مهمی دارد.
اسرائیل می‌کوشد از طریق جمهوری آذربایجان و قفقاز جنوبی به آسیای مرکزی به عنوان محور اصلی سیاست خارجی ترکیه نفوذ کند و موفق هم می‌شود؛ امری که تضادهای تندی ایجاد کرده است، ضمن اینکه حکومت باکو شاید پس از آمریکا نزدیک‌ترین طرف به اسرائیل باشد.
اخراج 31 شهروند ترکیه و سه پیام پنهان الهام علی‌اف
اوروجلو درباره «عنصر نامطلوب» خواندن 31 شهروند ترکیه توسط باکو گفت که علی‌اف می‌کوشد نفوذ ترکیه را نه در حکومت، بلکه در جامعه تضعیف کند. حتی بدون نظرسنجی هم روشن است که پس از جنگ 44 روزه قره‌باغ، ترکیه به دلایل تاریخی، فرهنگی و قومی محبوب‌ترین کشور نزد مردم آذربایجان است و شاید همین امر علی‌اف را نگران می‌کند.
وی پیش‌آگهی این تقابل را در کنگره حزب «آذربایجان نوین» (YAP) داده بود و در کنار مسائل اقتصادی و اجتماعی، سه پیام سیاسی فرستاد؛ نخست علناً گفت هیچ‌کس به ما کمک رایگان نکرده و حتی سلاح و مهمات را به قیمت بازار جهانی فروخته‌اند؛ سخنی که در ذهن جامعه بلافاصله ترکیه را تداعی کرد، در حالی که علی‌اف بارها گفته بود بدون حمایت ترکیه کشورش دچار مشکل می‌شد و در رژه پیروزی نیز کنار اردوغان ایستاده بود.
دوم اینکه بر ارتقای کیفیت آموزش تاکید کرد، اما برای این کار باید متخصصان را بگمارد، در حالی که امروز مدیران آموزش کشور دلالان، بقال‌ها و کاسب‌کارانی بی‌ارتباط با این حوزه هستند.
پیام سوم تقویت حس میهن‌پرستی بود؛ یعنی من علیه ترکیه مبارزه می‌کنم و وطن نخست شما آذربایجان است. پس از آن، تمامی منابع حکومتی، افراد، تاثیرگذاران فضای مجازی، رسانه‌ها، کارشناسان و روسای به اصطلاح احزاب مخالف در اقدامی برنامه‌ریزی‌شده برای کاهش نفوذ ترکیه در جامعه وارد عمل شدند.
نفوذ رسانه‌ای اسرائیل در باکو و محدودیت فشار علیه آنکارا
وی درباره تکرار الگوی فشار باکو که پیش‌تر در تنش با اروپا علیه سازمان‌های غیردولتی و رسانه‌ها، با روسیه علیه «اسپوتنیک» و برخی سیاستمداران، و با ایران علیه متدینین اجرا شد، ریشه اختلاف کنونی را نزدیکی سریع باکو به اسرائیل دانست.
در رسانه‌های باکو، عوامل مستقیم اسرائیل علیه ترکیه اتهام‌زنی و از حکومت باکو دفاع کردند؛ از جمله مقاله‌ای از «رومن گورویچ» در سایت انگلیسی‌زبان «News.Az» منتشر شد که رویدادهای بعدی دقیقاً طبق دستورالعمل‌های آن پیش رفت.
این امر نفوذ قوی اسرائیل در رسانه‌های باکو را نشان می‌دهد و تمام سایت‌های «گروه رسانه‌ای گلوبال» نیز به اسرائیل وابسته هستند. آنکارا می‌بیند که در اوج تنش ترکیه و اسرائیل، علی‌اف و خانواده‌اش اسرائیل را انتخاب کرده‌اند.
اما برخلاف غرب که سازمان‌های غیردولتی و رسانه‌هایش هدف قرار گرفتند، یا ایران که متدینین و روسیه که متخصصان فناوری اطلاعات دعوت‌شده به باکو بازداشت شدند، ترکیه در جمهوری آذربایجان چنین اهرم‌هایی ندارد.
اقدام علیه ترکیه بسیار پرخطر است، زیرا باکو در ترکیه شبکه لابی‌گری، رسانه و نزدیک به 20 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری دارد. با این حال، روابط قطع نخواهد شد و تماس تلفنی اردوغان علاوه بر دعوت، هشداری برای توقف این روند بود؛ زیرا به دستور باکو کارزار زشتی علیه ترکیه به ویژه فرماندهان نظامی راه افتاده بود که شاید علیه روسیه و ایران هم سابقه نداشت.
آسیب به پیوندهای اجتماعی و انتخاب روسیه در صورت تضعیف ترامپ
اوروجلو درباره آینده روابط گفت که مناسبات دو کشور بر سه پایه شامل روابط بین‌دولتی، روابط شخصی علی‌اف و اردوغان با منافع مشترک نظیر فعالیت شرکت‌های نزدیک به حزب حاکم ترکیه در باکو، و پیوندهای اجتماعی استوار است.
مفهوم «یک ملت، دو دولت» ریشه تاریخی 120 تا 130 ساله میان مردم دو کشور دارد، اما در جریان اخیر همین پایه سوم و مهم‌ترین تکیه‌گاه روابط آسیب دید؛ زیرا گروه‌های ضدترکیه فعال شدند و اجازه توهین به ترکیه را یافتند.
به گفته وی، ادامه ائتلاف راهبردی به عوامل خارجی همچون انتخابات اسرائیل و وضعیت سیاسی آمریکا بستگی دارد. اخیراً پژوهشگری آمریکایی در کتابی نشان داد که مبالغ کلانی از طریق جمهوری آذربایجان به داماد «دونالد ترامپ» منتقل شده است؛ چرا که بخش مهمی از سیاست خارجی باکو بر لابی‌گری و سازوکارهای مالی استوار است.
اگر در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا حزب جمهوری‌خواه پیروز نشود و نفوذ ترامپ کاهش یابد، علی‌اف ناچار به چرخش به سوی روسیه یا ترکیه می‌شود.
اوروجلو تاکید کرد که اگر علی‌اف ناچار به انتخاب میان روسیه و ترکیه شود، روسیه را برمی‌گزیند؛ زیرا حدود 70 درصد اعضای دولت کنونی باکو به روسیه و 30 درصد به اسرائیل وابسته‌اند و تقریباً نماینده‌ای وابسته به ترکیه در آن حضور ندارد.
بولوت، پیمان مکه را در راستای حفظ منافع آمریکا و رژیم اسرائیل قلمداد کرده و از آکپارتی انتقاد می‌کند.
منابع رسانه‌ای گزارش دادهاند که مقامهای منطقه جدایی‌طلب «سومالی‌لند» از رژیم صهیونیستی خواستهاند سامانههای پیشرفته پدافند هوایی در اختیار این منطقه قرار دهد تا با آنچه «گسترش حضور نظامی ترکیه در سومالی» خوانده شده، مقابله کنند.
ترکیه بزرگترین تامین کننده سیمان اسرائیل است
