کشورهای شاخ آفریقا، ساحل دریای سرخ و تنگه باب‌المندب جایگاه مهمی در سیاست خارجی اسرائیل دارند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، به گزارش گروه بین‌الملل، در سایه همگرایی و نزدیکی فزاینده بین رژیم صهیونیستی، اتیوپی و منطقه سومالی‌لند، دریای سرخ و خلیج عدن به تدریج به عرصه‌ای برای افزایش رقابت منطقه‌ای تبدیل می‌شوند و بندر بربره در سومالی لند به عنوان نقطه کانونی کلیدی در این رقابت ظهور می‌کند. این در حالی است که اتیوپی، به عنوان یک کشور محصور در خشکی، به دنبال دسترسی به دریا است، در حالی که اسرائیل به دنبال تقویت حضور امنیتی و استراتژیک خود در ورودی جنوبی دریای سرخ است.
جاه‌طلبی‌های اتیوپی در سالهای اخیر با حمایت آشکار اسرائیل روبرو شده است، به طوری که سفیر اسرائیل در اتیوپی تأیید کرده است دسترسی به دریا می‌تواند منافع مشترک همه طرف‌های درگیر را تأمین کند. این موضع در زمانی اتخاذ میشود که اتیوپی به دنبال تنوع بخشیدن به مسیرهای تجاری خود و کاهش وابستگی خود به بنادر جیبوتی است که بیشتر تجارت خارجی‌اش از آن طریق انجام میشود.
حمایت رسمی اسرائیل از رویکرد اتیوپی در قبال دریای سرخ ناشی از ملاحظات استراتژیک عمیقی است که با مبارزه برای کنترل معماری خطوط کشتیرانی، مهار نفوذ ایران و ایجاد توازن قدرت در مقابل مصر در هم تنیده شده است. در حالی که قاهره برای خنثی کردن این اقدام تلاش می‌کند و در حال ایجاد یک محور متقابل با سومالی و اریتره است، سیاست تل‌آویو بر چندین منافع کلیدی متمرکز است:
1. مقابله با تهدیدات در تنگه باب المندب
دریای سرخ یک شریان حیاتی اقتصادی و امنیتی برای اسرائیل به ویژه برای بندر ایلات و تجارت با آسیا محسوب میشود. تسلط انصارالله یمن بر سواحل دریای سرخ، باعث شده اسرائیل به دنبال یک شریک استراتژیک قوی و غیرعرب در سواحل آفریقا باشد.
در این راستا تبدیل اتیوپی - کشوری با حدود 130 میلیون نفر جمعیت - به یک قدرت دریایی در دریای سرخ، از نگاه اسرائیل می‌تواند به تأمین امنیت کشتیرانی‌اش در این حوزه کمک کند.
2. ایجاد «محور بربره» (اسرائیل-امارات-اتیوپی)
در پشت صحنه، مجموعه‌ای جدید از اتحادها در شاخ آفریقا در حال شکل‌گیری است. پس از به رسمیت شناختن استقلال سومالی‌لند توسط اسرائیل، یک منفعت مشترک پدیدار شده است:
-اتیوپی به دنبال اجرای یادداشت تفاهم اجاره یک نوار ساحلی از سومالی‌لند به منظور ایجاد بندر و پایگاه دریایی است.
-امارات متحده عربی در حال سرمایه‌گذاری هنگفتی در توسعه بندر بربره در سومالی‌لند است.
-اسرائیل عمق استراتژیک، قابلیت‌های جمع‌آوری اطلاعات و امکان پهلوگیری یا حضور امنیتی در منطقه در آینده را به دست می‌آورد.
بنابراین هرچه روابط اتیوپی و اسرائیل ارتقا یابد، امکان بهره‌برداری اتیوپی از نفوذ اسرائیل در سومالی‌لند و دسترسی‌اش به بندری در این منطقه افزایش می‌یابد. گفتنی است این محور مستقیماً در مقابل «محور موگادیشو» (سومالی، مصر، ترکیه و عربستان سعودی) قرار دارد.
3. ایجاد تعادل و بازدارندگی در برابر مصر
اگرچه اسرائیل و مصر توافق صلح امضا کرده‌اند، قاهره پیوسته در تلاش است تا نفوذ اسرائیل و امارات را در شاخ آفریقا که آن را «حیاط خلوت» خود می‌داند، کاهش دهد. برای مصر، اتیوپی به دلیل مبارزه طولانی مدت بر سر آب نیل و پروژه سد رنسانس، رقیب اصلی محسوب میشود.
حمایت اسرائیل از اتیوپی، مصر را مجبور می‌کند تا توجه و منابع امنیتی خود را تقسیم کند و به اسرائیل یک برگ برنده استراتژیک در برابر مصری‌ها می‌دهد.
در این راستا از نگاه مصر، نفوذ اسرائیل در سومالی‌لند می‌تواند زمینه نزدیکی بیشتر اسرائیل و اتیوپی را فراهم کند؛ نزدیکی‌ای ممکن است بر موازنه منطقه‌ای و مناقشه آب نیل اثر بگذارد. از همین رو، تحولات امنیتی در شاخ آفریقا می‌تواند در محاسبات مصر درباره اتیوپی نیز اثرگذار باشد.
4. اتحاد تاریخی و دیپلماتیک آدیس آبابا- تل‌آویو
اتیوپی و اسرائیل سابقه طولانی در روابط استراتژیک دارند. این کار براساس دکترین «پیرامونی» بن گوریون، که طرفدار اتحاد با کشورهای غیرعرب در خاورمیانه و آفریقا بود، صورت میگیرد.
اتیوپی به عنوان یک صدای مهم در «اتحادیه آفریقا» (که دفتر مرکزی آن در آدیس آبابا است) در مجامع بین‌المللی شناخته میشود و حمایت از این کشور، می‌تواند موقعیت دیپلماتیک اسرائیل را در این قاره تقویت کند.[1]
با توجه به اهمیت حفظ و بهبود مناسبات بین اسرائیل و اتیوپی، گزارشها حاکی از تلاش برای تقویت روابط تجاری و نظامی است. در این خصوص شنبه (25 مهر) آبراهام نگوسه، سفیر اسرائیل در اتیوپی، در گفت‌وگو با خبرگزاری دولتی اتیوپی، از گسترش همکاری‌های طرفین در چند حوزه خبر داد:
- کشاورزی و انتقال فناوری؛ از جمله فعالیت شرکت‌های اسرائیلی در تولید میوه و سبزیجات.
- سلامت و آموزش پزشکی؛ از طریق کارگاه‌ها و برنامه‌های ارتقای مهارت.
- فناوری و امنیت سایبری؛ هم‌زمان با کمک به اتیوپی برای حرکت به سمت گسترش زیرساخت‌های دیجیتال.
- مدیریت منابع آب، آبیاری و انرژی تجدیدپذیر.
- معدن و سرمایه‌گذاری؛ از جمله فعالیت شرکت‌های اسرائیلی در بخش مواد معدنی.
- همکاری در حوزه پیشگیری از جرم با پلیس فدرال اتیوپی.[2]
واقعیت این است که همکاری در حوزههای غیرنظامی و اقتصادی اسرائیل می‌تواند به حضور بلندمدت و افزایش نفوذ فناورانه این رژیم در شرق آفریقا منتهی شود، ضمن آنکه حساسیت کمتری را در بین همسایگان اتیوپی، رقبا و همچنین کشورهای فرامنطقه برانگیزد.
در این راستا داده‌های تجارت کالایی بین اسرائیل و اتیوپی در سال 2025 که در سپتامبر سال جاری منتشر شد نشان می‌دهد، این بعد از مناسبات در حال رشد است. براین اساس ارزش تجارت ثبت شده در سال 2025 میان دو طرف 107.4 میلیون دلار بود که از این رقم واردات اسرائیل از اتیوپی 98.89 میلیون دلار (افزایش 133 درصدی نسبت به 2024) و صادرات به اتیوپی 8.51 میلیون دلار (کاهش 63 درصدی نسبت به 2024) بوده است.
بنابراین آمار نشان می‌دهد گردش تجارت دوطرفه نسبت به سال 2024 حدود 63.7 درصد افزایش یافته است؛ با این تفاوت که افزایش مبادلات به‌شدت به نفع صادرات اتیوپی به اسرائیل بوده است. اقلام اصلی صادرات اتیوپی شامل دانه‌های روغنی و محصولات گیاهی، قهوه، چای، ادویه و غلات است و در مقابل اسرائیل ماشین‌آلات و تجهیزات مکانیکی، محصولات پلاستیکی و تجهیزات الکترونیکی به این کشور صادر می‌کند.[3]
بر این اساس، می‌توان گفت شاخ آفریقا و کشورهای ساحلی دریای سرخ و تنگه باب‌المندب جایگاه مهمی در محاسبات راهبردی اسرائیل دارند. این رژیم می‌کوشد با گسترش روابط تجاری، اقتصادی و امنیتی و تقویت همکاری با بازیگرانی همچون امارات متحده عربی و آمریکا، نفوذ و حضور خود را در این منطقه افزایش دهد؛ منطقه‌ای که کنترل و امنیت مسیرهای دریایی آن، هم بر تجارت بین‌المللی و هم بر موازنه قدرت در خاورمیانه و شرق آفریقا تأثیرگذار است.
پانوشت:
[1]. https://nziv.net/132088/
[2]. https://www.ena.et/web/eng/w/eng_9567811
[3]. https://trendonify.com/imports/israel/ethiopia
