راه دشوار نامزد ترکیه برای دبیرکلی سازمان ملل

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در روند انتخابات دبیرکلی سازمان ملل متحد فریدون سینیرلی اوغلو نامزد ترکیه، در اولین رأی‌گیری غیر رسمی، حمایت مورد انتظار را کسب نکرد.

طبق نتایج عمومی هشتمین رأی‌گیری غیررسمی که توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد در روز پنجشنبه، 5 نوامبر برگزار شد، سینیرلی اوغلو تنها حمایت 3 نفر از 15 عضو را به دست آورد.

نامزدی برای این پست، برای دولت اردوغان اهمیت زیادی پیدا کرده و انگین سویسال از دیپلمات‌های باتجربه و سفرای بازنشسته وزارت امور خارجه ترکیه درباره این موضوع می‌نویسد: «امسال ترکیه میزبان چندین نشست دیپلماتیک مهم در سطح عالی بوده که نشست سران ناتو و نشست تغییرات اقلیمی، تنها نمونه‌هایی از این دست رویدادهای مهم هستند که کشور ما را به عنوان یک بازیگر اصلی در ژئوپلیتیک جهانی قرار می‌دهد.

ولی به باور من، یکی از به یاد ماندنی‌ترین گام‌ها در سیاست خارجی ما در سال جاری، نامزدی سینیرلی اوغلو برای سمت دبیرکلی سازمان ملل متحد است. جمهوری ترکیه برای اولین بار نامزدی را برای سمت دبیرکلی سازمان ملل متحد معرفی می‌کند.

این گام به خودی خود قابل توجه است. هیجان‌انگیز است که یک دیپلمات ترک رسماً برای این سمت نامزد شده است.

واضح است که هیچ یک از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه او رأی نمی‌دهند و این مساله، از اهمیت کلیدی برخوردار است».

در هشتمین نظرسنجی، ربکا گرینسپان کاستاریکایی بیشترین حمایت را کسب کرد. گرینسپان حمایت 12 نفر از 15 عضو را به دست آورد، در حالی که تنها 3 عضو با نامزدی او مخالفت کردند.

گرینسپان که در نظرسنجی قبلی 11 رأی کسب کرده بود، بدین ترتیب رأی خود را یک رأی افزایش داد. رافائل گروسی از آرژانتین با 9 رأی دوم شد و کارولین رودریگز بیرکت از گویانا با 8 رأی سوم شد.

لانا نسیبه، نامزد امارات متحده عربی، 7 رأی و اولارا اوتونو، نامزد اوگاندا، 4 رأی کسب کردند. سینیرلی اوغلو، که در حال حاضر به عنوان دبیرکل سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) فعالیت می‌کند، با مخالفت 8 عضو شورای امنیت روبرو شد و 4 عضو نیز رای ممتنع دادند.

با این حساب، نامزد ترکیه حتی کمتر از اوگاندا رای گرفته و در جدول رقابت 8 نامزد، در جایگاه ششم است.

دو نامزد اکوادوری نیز در رده هفتم و هشتم هستند. انتخابات دبیرکل سازمان ملل متحد با مشارکت 5 عضو دائم و 10 عضو موقت شورای امنیت برگزار می‌شود.

در آخرین نظرسنجی، از برگه‌های رأی بدون تفکیک بین اعضای دائم و موقت استفاده شد. بنابراین، هنوز مشخص نیست که آیا هیچ یک از 8 کشوری که به سینیرلی اوغلو رأی منفی دادند، عضو دائم با حق وتو هستند یا خیر.

برای اینکه نامزدی توسط شورای امنیت برای سمت دبیرکلی سازمان ملل متحد معرفی شود، باید حداقل 9 رأی مثبت در رأی‌گیری رسمی دریافت کند و با وتوی هیچ یک از کشورهای آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه مواجه نشود.

ترکیه در اول نوامبر 2026، فریدون سینیرلی اوغلو، وزیر امور خارجه سابق و نماینده دائم سابق در سازمان ملل متحد را برای سمت دبیرکلی معرفی کرد. سینیرلی اوغلو از سال 2016 تا 2023 به عنوان نماینده دائم ترکیه در سازمان ملل متحد خدمت کرد و در دسامبر 2024 سمت دبیرکلی سازمان امنیت و همکاری اروپا را بر عهده گرفت.

قرار است نامزد ترکیه در جلسه گفتگوی تعاملی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 6 نوامبر و در یک جلسه غیررسمی با اعضای شورای امنیت در 9 نوامبر شرکت کند. دوره پنج ساله دوم دبیرکلی آنتونیو گوترش در 31 دسامبر 2026 به پایان می‌رسد.

انتظار می‌رود دبیرکل جدید در اول ژانویه 2027 آغاز به کار کند.

چرا آرای سینیرلی‌اوغلو پایین است؟

ترکیه نامزدی را معرفی کرده که از نظر سابقه دیپلماتیک واجد اعتبار است، اما این اعتبار حرفه‌ای نتوانسته به حمایت سیاسی کافی در شورای امنیت تبدیل شود.

دبیرکل سازمان ملل باید تا حد زیادی از منافع و منازعات ملی کشور خود فاصله داشته باشد و بتواند اعتماد طیف گسترده‌ای از دولت‌ها را جلب کند. سینیرلی‌اوغلو در عین برخورداری از تجربه دیپلماتیک، نماینده دستگاه سیاست خارجی کشوری است که در چندین منازعه بین‌المللی مواضع مشخص و بعضاً مناقشه‌برانگیز دارد.

این مسئله به‌ویژه در سه پرونده اهمیت دارد: الف) پرونده حساس قبرس و یونان: اختلافات دیرینه ترکیه با این دو کشور، به‌خصوص درباره دریای اژه، مدیترانه شرقی و مسئله استقلال ترک‌ها در جزیره قبرس. ب) تنش بین ترکیه و رژیم صهیونیستی.

ج) سیاست منطقه‌ای ترکیه.

مرور مواضع کشورهای مختلف نشان می‌دهد که یونان و قبرس، مخالفان آشکاری هستند که در این مدت، درباره نامزدی سینیرلی‌اوغلو موضع‌گیری کرده‌اند.

کنستانتینوس لتیمبیوتیس سخنگوی دولت قبرس، نامزدی او را یک «تناقض سیاسی» توصیف کرده و به این اشاره کرده که ترکیه حدود 37 درصد از قلمروی جمهوری قبرس را در کنترل نظامی دارد و قطعنامه‌های شورای امنیت درباره این مسئله را نادیده می‌گیرد. بنابراین، نامزدی یک دیپلمات ترکیه‌ای برای ریاست سازمان ملل با مأموریت این سازمان در دفاع از تمامیت ارضی کشورها تناقض دارد.

دولت یونان نیز، به‌رغم آنکه در آن مقطع موضع رسمی نهایی خود را اعلام نکرده بود، با توجه به سابقه اختلافات، در زمره مخالفان جدی قرار دارد. این مسئله اهمیت ویژه‌ای دارد، چون یونان در حال حاضر عضو غیردائم شورای امنیت است و امکان تأثیرگذاری مستقیم بر فرایند انتخاب را دارد.

همچنین گزارش آسوشیتدپرس که واشنگتن‌پست نیز آن را منتشر کرده، به احتمال مخالفت اسرائیل با نامزدی سینیرلی‌اوغلو اشاره می‌کند.

رسانه یونانی کاتیمرینی نوشته که عملکرد سینیرلی‌اوغلو در رأس سازمان امنیت و همکاری اروپا از نظر برخی ناظران موفق ارزیابی نشده و این موضوع می‌تواند بر نامزدی او تأثیر منفی بگذارد.

یکی از موضوعات جالب توجه، این است که نامزد امارات 7 رأی موافق گرفته و نامزد ترکیه فقط 3 رأی کسب کرده است.

به باور تحلیلگران، دلیل اصلی را باید در شبکه دیپلماتیک امارات جستجو کرد. امارات در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در روابط با قدرت‌های بزرگ، به‌خصوص آمریکا، انگلیس و فرانسه انجام داده است.

لانا نسیبه نیز از دیپلمات‌هایی است که سال‌ها در سازمان ملل فعالیت کرده و شبکه ارتباطی بین‌المللی دارد. امارات پیش از اعلام رسمی نامزدی نسیبه، فعالیت دیپلماتیک برای معرفی او را آغاز کرده بود.

او از 21 اکتبر به‌طور رسمی وارد رقابت شد، اما نامش پیش از آن نیز در محافل دیپلماتیک مطرح بود. ترکیه نامزدی سینیرلی‌اوغلو را اول نوامبر رسماً اعلام کرد و او در پنجم نوامبر برای نخستین بار در نظرسنجی شرکت کرد.

بنابراین زمان محدودتری برای تثبیت حمایت‌ها داشت.

امارات در مقایسه با ترکیه، در بسیاری از پرونده‌های بین‌المللی از روابط نزدیک‌تری با قدرت‌های غربی برخوردار است. البته نسیبه هم نامزد بدون مناقشه‌ای نیست.

به‌ویژه مسئله اتهامات مربوط به حمایت امارات از نیروهای پشتیبانی سریع سودان (RSF) به یکی از نقاط حساس نامزدی او تبدیل شده است.

فایننشال تایمز در گزارش 6 نوامبر خود به این مسئله و انتقاد مدافعان حقوق بشر و مقام‌های سودانی اشاره کرده است. نسیبه این اتهامات را رد کرده و بر استقلال خود در صورت انتخاب تأکید دارد.

بنابراین امارات نیز با مخالفت‌های سیاسی مواجه است، اما ظاهراً توانسته در شورای امنیت حمایت بیشتری نسبت به ترکیه کسب کند.

تحلیلگران معتقدند که حالا ترکیه با پدیده ای به نام «شکاف میان قدرت منطقه‌ای و قدرت نهادی» روبروست. ترکیه در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه، تنها یک بار توانست عضو غیردائم شورای امنیت سازمان ملل متحد شود و آن موفقیت با فعالیت دیپلماتیک عبدالله گل و علی باباجان به دست آمد و نشانه ای برای حضور ترکیه به عنوان یک کشور دور از تنش و اهل تعامل بود.

ولی حالا، ترکیه در مسیر متفاوتی است. این کشور در سال‌های اخیر تلاش کرده خود را به‌عنوان یک قدرت مستقل و اثرگذار در نظام بین‌الملل معرفی کند.

عضویت در ناتو، روابط با روسیه، حضور در قفقاز، سوریه، لیبی، آفریقا و ابتکارهای دیپلماتیک متعدد، بخشی از این راهبرد بوده‌اند. اما قدرت منطقه‌ای لزوماً به معنای قدرت ائتلاف‌ سازی در نهادهای بین‌المللی نیست.

ترکیه ممکن است بتواند در پرونده سوریه، قفقاز یا دریای سیاه نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند، ولی برای به‌دست‌آوردن جایگاه دبیرکلی سازمان ملل به حمایت هم‌زمان طیفی بسیار گسترده از دولت‌ها نیاز دارد.

تنها کسب 3 رأی موافق از مجوع 15 رای، نشان می‌دهد تبدیل ظرفیت ژئوپلیتیکی ترکیه به سرمایه دیپلماتیک چندجانبه با دشواری‌های جدی مواجه است.

یکی از ویژگی‌های سیاست خارجی ترکیه در دوران اردوغان، تمرکز بالای تصمیم‌گیری و استفاده از روابط شخصی رهبران برای مدیریت مناسبات خارجی بوده است. اما دبیرکلی سازمان ملل جایگاهی نیست که صرفاً با ارتباط شخصی یک رئیس‌جمهور با رهبران دیگر به دست آید.

در چنین موقعیتی، اختلافات تاریخی، منافع امنیتی، ائتلاف‌های منطقه‌ای، برداشت دولت‌ها از رفتار خارجی ترکیه و حتی ملاحظات مربوط به استقلال سازمان ملل اهمیت پیدا می‌کنند. بنابراین، آرای پایین سینیرلی‌اوغلو یک نمونه قابل مطالعه از محدودیت تبدیل قدرت ژئوپلیتیکی به نفوذ نهادی است.

ترکیه در منطقه، بازیگری مهم و دارای قدرت چانه‌زنی است، اما این جایگاه به‌طور خودکار در رقابت برای تصدی بالاترین مقام اجرایی سازمان ملل به حمایت گسترده تبدیل نمی‌شود.