رئیس دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت تولید نظریه فقهی در حوزه حکمرانی، بر لزوم تمایز میان حکمرانی با مفاهیم غربی و ضرورت الگوبرداری از سیره شهید رئیسی در مردمیسازی امور تأکید کرد.
حجتالاسلام والمسلمین علی رحمانی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، در چهارمین همایش فقیه کارگزار که به مناسبت بزرگداشت شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی برگزار شد، به واکاوی نسبت فقه و حکمرانی پرداخت و با اشاره به منویات رهبر معظم انقلاب در بیانیه گام دوم، وظیفه حوزه علمیه را تولید مفاهیمی در تراز تمدن اسلامی عنوان کرد.
وی با طرح این پرسش که فقه حکمرانی چیست، بحث خود را در دو سطح «موضوعشناسی» و «حکمشناسی» دستهبندی کرد و در بخش موضوعشناسی، بر دو لایه هستیشناسانه و وجودشناسانه تأکید نمود.
تفکیک حکمرانی از حاکمیت و حکومت
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با انتقاد از خلط مفاهیم، توضیح داد: حاکمیت به معنای حق اعمال قدرت و وضع قوانین است و حکومت به معنای مدیریت امور عامه با تکیه بر نهادهای رسمی؛ اما حکمرانی هیچکدام از این دو نیست. حکمرانی به مفهوم متداول یعنی «مشارکت ذینفعان در حلّ مسأله» و ورود نهادهای مدنی، بخش خصوصی و افراد ذینفوذ به میدان عمل.
وی این خلط مفهومی را ناشی از خلأ نظری جدی در نسبتسنجی میان حکمرانی و ساختار حکومت دانست و تصریح کرد: ما به لحاظ فلسفی و فقهی، مبانی لازم را نکاویدهایم؛ برای نمونه، با وجود تأکید آیات قرآن بر «یقوم الناس بالقسط»، نظریههای دقیقی در باب عدالت اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تولید نکردهایم و این خلأ مشهود است.
نسبت حکمرانی با دولت مدرن و دولت اسلامی
حجتالاسلام رحمانی در لایه وجودشناختی، به دو دیدگاه غربی در باب حکمرانی اشاره کرد: یکی پایان دولت مدرن و دیگری امتداد آن. وی تأکید کرد: هیچکدام از این دو مبنا در حکمرانی اسلامی قابل اعتنا نیست، چرا که نسبت حکمرانی را نه با دولت مدرن، که باید با «دولت اسلامی» و در ذیل نظام اسلامی تعریف کنیم. ما در فقه، نظریه قابل اعتنایی در باب اصل حکومت (نظریه ولایت) داریم، اما در ساحت دولت اسلامی و ویژگیهای آن دچار فقر نظریه فقهی هستیم و تا این فقر جبران نشود، بحث دقیق از حکمرانی اسلامی ممکن نیست.
پروژه امت و امامت بیش از ۱۴۰۰ سال قدمت دارد
سه ساحت بحث از فقه حکمرانی
وی در ادامه، حکمرانی را یک بسته کامل شامل محتوا، سازوکار، فرآیند و ساختار دانست و مطرح کردن آن را صرفاً به عنوان «رویکرد» یا «روش» ناقص برشمرد. رحمانی تعریف خود از فقیه کارگزار را اینگونه جمعبندی کرد: فقیه کارگزار راهبری میکند تا قدرتهای درون نهاد رسمی و ظرفیتهای نهادهای مدنی را در ذیل حکومت اسلامی برای جامعهسازی به هم پیوند بزند.
احکام خمسه و حکمرانی
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی در بخش حکمشناسی نیز تصریح کرد که حکمرانی مشمول احکام خمسه است: آنجا که بدون مشارکت مردم حل بحران ممکن نیست، حکمرانی واجب است و آنجا که به تضییع منابع عمومی بینجامد، حرام. وی ویژگی پویایی فقه امامیه و روش جواهری را تضمینکننده روزآمدی فقه و توانایی فقیه در ادراک تغییرات اجتماعی برای استخراج حکم مناسب عنوان کرد.
شهید رئیسی؛ نماد حکمرانی اسلامی در میدان عمل
حجتالاسلام رحمانی در پایان، با الگو قرار دادن سیره امام خمینی(ره) در مردمیسازی مسائل، دولت شهید رئیسی را تحلیل کرد و گفت: شهید رئیسی با تلاش خستگیناپذیر کوشید تنگناها را با محوریت مردم و نهادهای خارج از دولت برطرف کند. مسأله درگاه مجوزها، احیای کارخانههای نیمهتعطیل و ساماندهی واگذاریها در همین راستا بود. بر اساس داشتههای فقهی موجود، میتوان دولت شهید رئیسی را از موفقترین دولتها در تطبیق حکمرانی اسلامی و مردمیسازی حکومت دینی تلقی کرد.
