کتابی برای بازتعریف هیأت به‌مثابه نهاد

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، کتاب «هیأت؛ سنتی پویا، نهادی هویت‌بخش» به بررسی هیأت به‌عنوان پدیده‌ای دینی، فرهنگی و اجتماعی می‌پردازد و می‌کوشد تصویری جامع از هیأت معاصر و پیوند آن با سنت عاشورایی، زندگی روزمره و عرصه عمومی ارائه دهد. کتاب در ده فصل سامان یافته است: معنای هیأت و تجربه دینداری، آیین و کالبد و عاطفه، فضا و شهر و زمان آیینی، زبان و روایت و حافظه عاشورایی، هویت و اجتماع هیأتی، هیأت و کنش اجتماعی، نذر و خدمت و اقتصاد هیأت، رسانه و دگرگونی هیأت، هیأت و زندگی، و صورت‌بندی نظری.

بر اساس فهرست مطالب، هدف کتاب ارائه تصویری چندساحتی از هیأت معاصر است: نهادی که هم با سنت عاشورایی پیوند دارد و هم در زندگی روزمره، روابط اجتماعی و عرصه عمومی حضور پیدا می‌کند. کتاب در فصل پایانی به صورت‌بندی نظری هیأت به‌عنوان نهادی پویا و زاینده می‌رسد و درباره تنش‌ها، چالش‌ها و ضرورت‌های تداوم آن بحث می‌کند.

فصل اول: معنای هیأت و تجربه دین‌داری بررسی معنای هیأت در تجربه زیسته کنشگران، نقش نیت و ایمان، نسبت عزاداری و مسئولیت دینی، تصویر هیأت مطلوب و تفاوت نسل‌ها در فهم و تفسیر این نهاد. فصل دوم: آیین، کالبد و عاطفه بررسی نظم مناسک، نقش روضه، نوحه و سینه‌زنی در شکل‌گیری معنا، هماهنگی جمعی، عواطف آیینی و نسبت تجربه فردی با کالبد جمعی.

فصل سوم: فضا، شهر و زمان آیینی تحلیل چگونگی شکل‌گیری مکان مقدس، نقش خانه، مسجد، حسینیه و فضای عمومی، حرکت هیأت‌ها و موکب‌ها در شهر و پیوند محرم با حافظه تاریخی عاشورا. فصل چهارم: زبان، روایت و حافظه عاشورایی بررسی زبان و روایت در هیأت، نقش روضه، نوحه، خطابه، شعر و شعار در انتقال مفاهیم عاشورایی و پیوند روایت با مسائل اخلاقی و اجتماعی امروز.

فصل پنجم: هویت و اجتماع هیأتی واکاوی «هیأتی بودن» به‌مثابه هویت اجتماعی، تعلق و عضویت، نقش‌های مختلف در هیأت، حضور نسل‌ها و خانواده‌ها و شکل‌گیری اعتماد و سرمایه اجتماعی. فصل ششم: هیأت و کنش اجتماعی بررسی پیوند مشارکت آیینی با مسئولیت اجتماعی، مواسات، کمک‌رسانی در بحران‌ها، مطالبه‌گری و حضور در عرصه عمومی؛ همچنین طرح محدودیت‌ها و آسیب‌های کنشگری هیأت.

فصل هفتم: نذر، خدمت و اقتصاد هیأت تحلیل نذر، کمک‌های مالی خرد، اطعام، وقف، کار داوطلبانه و توزیع منابع؛ با توجه به پیوند اقتصاد هیأت با خدمت، کرامت و منطق اخلاقی. فصل هشتم: رسانه و دگرگونی هیأت بررسی ورود هیأت به رسانه‌های جدید، تغییر رابطه میان مخاطب حضوری و شبکه‌ای، بازنمایی تصویری، پخش زنده و گسترش هیأت از فضای مکان‌محور به شبکه‌های ارتباطی.

فصل نهم: هیأت و زندگی بررسی امتداد تجربه هیأت در زندگی روزمره؛ از پوشش و مصرف فرهنگی تا خانواده، تربیت، روابط اجتماعی، ازدواج، اوقات فراغت و مسئولیت‌پذیری فردی. فصل دهم: صورت‌بندی نظری بازاندیشی در تعریف هیأت و تحول آن از رویداد به نهاد؛ بررسی حضور هیأت در عرصه عمومی، نسبت سنت و نوآوری، ابعاد گوناگون آن و گونه‌شناسی هیأت‌های معاصر.

نویسنده در جمع‌بندی نهایی، هیأت را نهادی پویا و زاینده معرفی می‌کند و درباره تنش‌ها، چالش‌ها و ضرورت‌های تداوم آن بحث می‌کند. مرتضی نثاری، پژوهشگر حوزه مدیریت راهبردی فرهنگی در دانشگاه عالی دفاع ملی است و مقالاتی درباره نقش هیأت‌های مذهبی در هویت‌سازی، امنیت فرهنگی و تربیت دینی نوجوانان منتشر کرده است.

علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه این کتاب به اینجا مراجعه کنند.