سینمای دفاع مقدس می‌توانست ژانر ملّی ما باشد

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، هم‌زمان با برگزاری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، سه کارگاه انتقال تجربه با حضور مسعود فراستی، علیرضا زرین‌دست و کمال تبریزی در روز اول این رویداد در پردیس سینمایی ملت برگزار شد؛ نشست‌هایی که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به آسیب‌شناسی سینمای ایران و ظرفیت‌های سینمای مقاومت پرداختند.

سینمای دفاع مقدس می‌توانست ژانر ملّی ما باشد

مسعود فراستی، منتقد سینما، در کارگاه «نقد فیلم مقاومت؛ از تجربه تا آسیب‌شناسی» با تأکید بر اینکه مقاومت و نقد دو بال حرکت هستند، معتقد است سینمای دفاع مقدس ظرفیت تبدیل شدن به یک ژانر ملّی را داشته است؛ ظرفیتی که به دلایل مختلف به‌درستی از آن استفاده نشده است.

او با بیان اینکه مقاومت را نباید صرفاً به جنگ محدود کرد، نقد را ضرورتی برای پویایی سینما دانست و تأکید کرد که بدون نقد جدی نمی‌توان انتظار رشد و اصلاح داشت.

فراستی همچنین با اشاره به وضعیت سینمای کمدی، هر نوع لودگی را کمدی ندانست و گفت کمدی نیز مانند دیگر گونه‌های سینمایی به فرم، تکنیک و شناخت دقیق سینما نیاز دارد. از نگاه او، محتوا و فرم از یکدیگر جدا نیستند و محتوا در قالب فرم سینمایی معنا پیدا می‌کند.

این منتقد سینما در ادامه بر ضرورت مطالعه ادبیات کلاسیک، تاریخ سینما و شناخت تکنیک‌های فیلم‌سازی تأکید کرد و نقدپذیری را نه صرفاً یک مهارت حرفه‌ای، بلکه ضرورتی در شیوه زندگی هنرمندان دانست.

فیلم‌سازی آسان شده، اما فیلم خوب ساختن همچنان دشوار است

علیرضا زرین‌دست، فیلم‌بردار پیشکسوت سینمای ایران، در کارگاه انتقال تجربه خود به اهمیت فیلمنامه، شناخت تصویر، مطالعه و خلاقیت در سینما پرداخت و معتقد بود دسترسی آسان به ابزارهای فیلم‌سازی لزوماً به معنای تولید آثار باکیفیت نیست.

او با تفکیک میان فیلم‌سازی و ساختن فیلم خوب، فیلمنامه را نقطه آغاز یک اثر موفق دانست و تأکید کرد نویسنده باید علاوه بر شناخت ادبیات ایران و جهان، امکانات واقعی تولید در سینمای ایران را نیز بشناسد.

زرین‌دست همچنین به تقلید و کپی‌برداری از آثار موفق به‌عنوان یکی از آسیب‌های سینمای ایران اشاره کرد و از فیلم‌سازان جوان خواست به‌جای ساخت نسخه‌ای از آثار دیگران، به ایده و جهان شخصی خود اعتماد کنند.

این فیلم‌بردار پیشکسوت با اشاره به اهمیت انتخاب لوکیشن و نورپردازی، تصویر سینمایی را دارای ظرفیت انتقال مفاهیم روان‌شناختی دانست و توضیح داد که قاب‌بندی، نور، رنگ و فاصله دوربین از سوژه می‌تواند بدون نیاز به دیالوگ، وضعیت درونی شخصیت را به مخاطب منتقل کند.

او همچنین مطالعه نقاشی، ادبیات و تاریخ تصویر را برای فیلم‌برداران ضروری دانست و تأکید کرد مدیر فیلم‌برداری باید برای شرایط پیش‌بینی‌نشده تولید، راه‌حل‌های مختلفی در اختیار داشته باشد.

زرین‌دست در بخش دیگری از این نشست درباره هوش مصنوعی هشدار داد که استفاده بی‌محابا از فناوری‌های جدید نباید به تضعیف خلاقیت و قدرت تصمیم‌گیری انسان منجر شود. به اعتقاد او، ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی می‌توانند امکانات تولید را گسترش دهند، اما آنچه یک تصویر را به سینما تبدیل می‌کند، شناخت، انتخاب و خلاقیت هنرمند است.

سینمای مقاومت با تکرار شعارها به نتیجه نمی‌رسد

کمال تبریزی، کارگردان سینما، نیز در کارگاه انتقال تجربه خود با اشاره به تجربه ساخت آثار سینمایی و تلویزیونی، بر ضرورت شکل‌گیری جهان شخصی فیلم‌ساز و فاصله گرفتن از کلیشه‌ها در سینمای مقاومت تأکید کرد.

کارگردان «لیلی با من است» با اشاره به تجربه مجموعه «روایت فتح»، نگاه و جهان فکری شهید مرتضی آوینی را یکی از عوامل تبدیل این مجموعه به یک جریان متمایز در مستندسازی جنگ دانست. به اعتقاد او، تفاوت این آثار با بسیاری از مستندهای آن دوره در این بود که صرفاً به ثبت سریع وقایع اکتفا نمی‌کردند، بلکه پیش از روایت، به تحلیل و شناخت انسان‌های حاضر در جنگ می‌پرداختند.

تبریزی با بیان اینکه فیلم‌ساز نباید صرفاً نسخه‌ای از آثار موفق دیگران را تولید کند، گفت سینمای مؤلف زمانی شکل می‌گیرد که فیلم‌ساز زبان، قواعد ارتباطی و جهان مستقل خود را داشته باشد. او معتقد است این مسئله در سینمای مقاومت اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه تکرار شعارها و تصویرهای کلیشه‌ای می‌تواند هویت فردی فیلم‌ساز را از بین ببرد.

او در توضیح این موضوع به تجربه ساخت فیلم «لیلی با من است» اشاره کرد و گفت در شرایطی که تصویر غالب سینمای جنگ از رزمنده، فردی مشتاق حضور در جبهه بود، ایده اصلی این فیلم از طرح موقعیتی متفاوت شکل گرفت؛ اینکه اگر شخصیت اصلی اساساً از رفتن به جنگ بترسد، چه اتفاقی می‌افتد؟

این کارگردان همچنین تحقیق میدانی را یکی از ضرورت‌های ساخت آثار مرتبط با جنگ و مقاومت دانست و با اشاره به تجربه ساخت نخستین فیلم سینمایی خود، «عبور»، توضیح داد که برای شناخت فضای واقعی جبهه، حدود شش ماه با نیروهای تیپ الغدیر یزد زندگی و رفت‌وآمد داشته است.

تبریزی در بخش دیگری از سخنانش فیلم کوتاه را فرصت مناسبی برای فیلم‌سازان جوان دانست تا بدون انتظار برای تولید آثار بزرگ، جهان شخصی و توانایی‌های خود را به نمایش بگذارند. او همچنین تأکید کرد که آموزش سینما می‌تواند اطلاعات و ابزار لازم را در اختیار هنرجو قرار دهد، اما هنرمند شدن صرفاً با حضور در کلاس و دانشگاه تضمین نمی‌شود.

این کارگردان در پایان با انتقاد از نگاه‌های دستوری و مداخله‌های لحظه‌به‌لحظه در تولید آثار سینمایی، اعتماد به فیلم‌ساز و باور او به موضوع اثر را شرط مهم رسیدن به نتیجه مطلوب دانست.