مدیریت مطلوب جامعه ریشه در فرهنگ و اراده مردمی دارد؛ نه دیکته از بالا

معاون پژوهش مؤسسه امام خمینی با تأکید بر نقش محوری مردم در حکمرانی، تصریح کرد: جوامع موفق، آن‌هایی هستند که قوانین و الگوهای مدیریتی‌شان برگرفته از فرهنگ و خواسته‌های مردمی است و نه دیکته شده از سوی نخبگان یا قدرت‌های بیرونی.

حجت‌الاسلام دکتر قاسم ابراهیمی‌پور، معاون پژوهش مؤسسه امام خمینی، در گفت‌وگویی به تشریح اهمیت نقش مردم در اداره مطلوب جامعه پرداخت و اظهار داشت: جوامعی که حکومت‌ها و نخبگانشان پرورده همان فرهنگ هستند و قوانین، ضوابط، اسناد و تمام الگوهای رفتاری، توسعه و اداره جامعه ریشه در فرهنگ دارد و از آن منبعث شده، موفق‌ترند.

وی افزود: کشورهایی که تلاش کرده‌اند این الگوها را از بالا به پایین دیکته کنند، چه از بیرون جامعه گرفته باشند و چه تولیدات داخلی بوده باشد، در طول تاریخ عموماً موفق نبوده‌اند. بنابراین، حضور مردم به این دلیل که حرکتی را از لایه‌های عینی و واقعی فرهنگ، طبقه مردمی و گروه‌های اجتماعی به سمت بالا رقم می‌زند، می‌تواند الگوهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، سیستم اداره جامعه و هنجارها و ارزش‌هایی که قرار است به قانون تبدیل شوند را شکل دهد و ضمانت اجرایی بسیار بالایی دارد. بعثت مردمی از این حیث که تغییر یا مطالبه‌ای را از پایین به بالا صورت می‌دهد، قطعاً نسبت به اموری که از بالا به پایین، دستوری و دیکته‌ای مطرح می‌شود، اولویت جدی دارد.

ابراهیمی‌پور ادامه داد: برای مثال، بحث حجاب یا قوانین راهنمایی و رانندگی و بسیاری از قوانین مربوط به انحرافات اداری مانند رشوه و ربا، هنگامی که از بالا قانون می‌شوند و برای آن‌ها مجازات تعیین می‌گردد، عملیاتی و نهادینه کردنشان دشوار است. اما زمانی که این قوانین از پایین، تحت پذیرش عام اجتماعی، تولید و به ضوابط، قانون، آیین‌نامه و الگوهای اداره جامعه تبدیل می‌شوند، ضمانت اجرایی بسیار بالایی دارند و همراهی مردم را به دنبال دارند.

معاون پژوهش مؤسسه امام خمینی تصریح کرد: به طور کلی، حرکت‌های مردمی در سطح اجتماع، حرکت‌های موفقی در تثبیت و ضمانت اجرا هستند. اما در خصوص بعثت، این یک پدیده کاملاً تاریخی و منحصر به فرد است که به نظر می‌رسد باب هرگونه خیانت، اشتباه و غفلت را می‌بندد؛ یعنی جامعه به طور کلی به خروش آمده و یک حرکت تاریخی و چرخش تاریخی را رقم می‌زند و مردم بازیگران اصلی هستند.

وی افزود: بنابراین، گمانه‌زنی‌هایی که در خصوص مذاکره یا مباحثی از این قبیل وجود دارد، با انبعاث مردم، جایی برای طرح ندارند. منظور صرفاً این نیست که مردم مطالبه‌گر هستند و مثلاً کسی که قصد خیانت دارد را تنبیه کنند؛ خیر، فراتر از این، مردم یک فشار اجتماعی بسیار عظیم و محسوسی را ایجاد می‌کنند و فضایی کاملاً اجتماعی را رقم می‌زنند که در این فضا، باب صحبت از آنچه خارج از این مسیر تاریخی و خارج از اهداف جامعه ایمانی و نصرت الهی است، بسته می‌شود. بنابراین، اداره مطلوب جامعه به طور کلی این است که از پایین به بالا و از سوی مردم باشد؛ اما در خصوص این وضعیت تاریخی، می‌توان نقش جدی‌تری را نیز برای آن در نظر گرفت و ترسیم کرد.