رهبر شهید، حوزه علمیه را فراتر از یک مرکز آموزشی میدانست؛ مجموعهای پویا برای ساخت امت و تمدن نوین اسلامی که با رویکردی آیندهنگر، مسائل جهان اسلام و نظام بینالملل را رصد کرده و راهکارهای مبتنی بر معارف اسلامی ارائه میدهد.
در منظومه فکری رهبر شهید، حوزه علمیه تنها یک مؤسّسهی تدریس و تدرّس نیست؛ بلکه مجموعهای از علم، تربیت و کارکردهای اجتماعی و سیاسی است. از این منظر، حوزه زمانی به جایگاه مطلوب خود دست خواهد یافت که افزون بر تعلیم و تعلم، در امتسازی، ترسیم خطوط اصلی تمدن نوین اسلامی، طراحی نظامات اجتماعی، مبارزه با تمدن غرب و… نیز پیشرو و سرآمد باشد.
پیشرو بودن، به معنای حرکت در خط مقدم شناخت مسائل و پاسخگویی به نیازهای روز جامعه است. حوزه پیشرو منتظر نمیماند تا مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی یا فناوری به بحران تبدیل شوند؛ بلکه با اجتهاد پویا، رصد مستمر تحولات و شناخت اقتضائات زمان، برای مسائل نوپدید راهحلهای مبتنی بر معارف اسلامی ارائه میکند. چنین حوزهای علاوه بر حفظ اصالتهای علمی، قدرت نوآوری و نظریهپردازی نیز دارد.
بدون تردید، منبرهای روشنگر، سخنرانیهای کوبنده و مواضعی که دشمن را مأیوس و جبهه حق را امیدوار میسازد، از نیازهای همیشگی حوزههای علمیه است؛ اما رسالت حوزه در این نقطه متوقف نمیشود. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، پرورش متفکرانی آیندهنگر است؛ اندیشمندانی که بتوانند تحولات جهان اسلام و نظام بینالملل را پیشبینی کنند، فرصتها و تهدیدهای پیشِ رو را بشناسند و با تولید فکر، زمینههای شکلگیری امت اسلامی و تحقق تمدن نوین اسلامی را فراهم آورند.
حوزه پیشرو، تنها با خطابههای پرشور شناخته نمیشود؛ بلکه با قدرت اندیشهورزی، آیندهپژوهی و طراحی افقهای پیشِ روی امت اسلامی شناخته میشود. اگر منبر، ایمان و انگیزه میآفریند، اندیشه، مسیر میسازد؛ و حوزهای که در پی سرآمدی است، باید هر دو را در کنار یکدیگر داشته باشد، با این تفاوت که ماندگاری حرکت، بیش از هر چیز، مرهون تولید فکر، تربیت متفکر و ترسیم نقشه آینده است.
تحقق چنین افقی، پیش از هر چیز، نیازمند بازنگری در نظام تربیت نیروی انسانی حوزه است. اگر رسالت حوزه، ساختن آینده و پیشگامی در تمدنسازی است، دیگر نمیتوان به تربیت صرفِ خطیب، مدرس یا نویسنده بسنده کرد. حوزه امروز به حکیمان و فقیهانی نیاز دارد که در کنار تسلط بر میراث غنی معارفی و اجتهادی، با علوم انسانی، تحولات فناوری، مناسبات قدرت در جهان، اقتصاد، رسانه، هوش مصنوعی و روندهای تمدنی نیز آشنا باشند؛ نه برای آنکه در این علوم هضم شوند، بلکه بتوانند از موضع اجتهاد، آنها را تحلیل، هدایت و در خدمت آرمانهای اسلام قرار دهند. فراتر از این، بتوانند خطوط تازهای برای حرکت جهان ترسیم کرده و ریلهای جدیدی را پیشِ روی بشر قرار دهند.
حوزه پیشرو، حوزهای است که «هیأتهای اندیشهورز» دارد. اتاقهای فکری که به جای واکنشهای مقطعی، روندهای آینده را رصد کنند، مسائل پنجاه سال آینده امت اسلامی را شناسایی نمایند و برای آنها نظریه، الگو و راهکار تولید کنند. تمدنها با انبوهی از سخنرانیها ساخته نمیشوند؛ بلکه با تولید فکر بروز و کارآمد و تربیت نخبگان راهبردی شکل میگیرند.
مهمترین انتظار از حوزه سرآمد، آن است که بار دیگر مرجع تولید فکر راقی برای جهان اسلام شود؛ حوزهای که نهتنها پاسخ پرسشهای امروز را در اختیار دارد، بلکه به دنبال پایهریزی پرسشهای فرداست. این همان جایگاهی است که میتواند حوزه علمیه را از نهادی اثرپذیر از تحولات، به نهادی اثرگذار و جریانساز در مقیاس تمدنی تبدیل کند.
