هویت اصیل قم در معرض خطر؛ حوزه علمیه، مرجع پاسخگویی به تحولات فرهنگی

در حالی که قم نماد هویت مذهبی ایران است، رشد قارچ‌گونه کافه‌ها و تغییر کاربری برخی از آن‌ها به مکانی شبیه کلاب شبانه، زنگ خطر را برای هویت این شهر به صدا درآورده است. حوزه علمیه باید با برنامه‌ریزی فعالانه، نقش خود را در صیانت از این هویت ایفا کند.

زمانی اگر از کسی در مورد هویت قم پرسیده می‌شد، پاسخ‌ها با حرم حضرت معصومه (س)، مرجعیت دینی، حوزه‌های علمیه، مساجد و بناهای تاریخی گره می‌خورد. اما امروز، چهره شهر قم در حال تغییر است و یکی از نشانه‌های این دگرگونی، رشد چشمگیر کافه‌هاست.

البته، سخن در نقد ذات کافه‌ها نیست. شهری پویا نیازمند فضاهایی برای گفت‌وگو، مطالعه، دیدار و تفریح است. اما مسئله آنجاست که کافه از یک کسب‌وکار صرف فراتر رفته و به بخشی از سبک زندگی تبدیل می‌شود.

آمارهای رسمی و صنفی در خصوص تعداد دقیق کافه‌ها در قم متفاوت است، اما همین اختلاف آمارها نیز گویای آن است که با پدیده‌ای حاشیه‌ای روبرو نیستیم. کافه‌ها بخش قابل توجهی از فضای فرهنگی و اجتماعی شهر را به خود اختصاص داده‌اند.

نگرانی زمانی آغاز می‌شود که برخی از این کافه‌ها در ساعاتی از شبانه‌روز تغییر کاربری داده و عملاً به مکانی شبیه کلاب شبانه تبدیل می‌شوند. برخی از این مراکز با دریافت بلیت ورودی، تبلیغاتی مبنی بر آزادی پوشش و … را ارائه می‌دهند!

نباید همه کافه‌ها را با یک چوب راند، اما باید به خاطر داشت که قم، شهری معمولی نیست. قم برای بخش بزرگی از جامعه ایران، نماد یک هویت مذهبی است. بنابراین، تغییر سبک زندگی در این شهر، تصویر ذهنی جامعه از یک شهر مذهبی را نیز دگرگون خواهد کرد.

اگر قرار است قم هویت اصیل خود را حفظ کند، حوزه علمیه باید برای هویت اجتماعی و فرهنگی آن برنامه‌ریزی کند. نقش حوزه علمیه در مهار این ولنگاری‌ها بسیار حیاتی است. چنانچه حوزه در سیاست‌گذاری فرهنگی حضور فعال نداشته باشد، دیر یا زود ناگزیر خواهد بود تنها درباره نتایج سیاست‌های دیگران اظهار نظر کند.

* نویسنده و پژوهشگر فرق تشیع