اجرای طرح انتقال آهوان از محدوده فرودگاه کیش اعلام شده، اما نتیجه حفاظتی آن هنوز روشن نیست.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، دفتر جزایر خلیج فارس، یادداشت از حمیده عبداللهی فعال رسانه‌ای/ در کیش، حضور آهو در حاشیه جاده‌ها و فضاهای سبز، بخشی از تصویر شناخته‌شده جزیره است؛ تصویری که در کنار جاذبه‌های گردشگری، به هویت طبیعی این منطقه نیز پیوند خورده است. با این حال، ادامه توسعه شهری، افزایش تردد خودروها و ضرورت تأمین ایمنی پروازها، پرسشی جدی را پیش روی مدیریت جزیره قرار می‌دهد: برای حفاظت از این سرمایه طبیعی چه اقداماتی انجام شده و نتایج آن‌ها تا چه اندازه قابل ارزیابی است؟
آهوان کیش از سال‌ها پیش در معرض تهدیدهایی مانند تصادفات جاده‌ای، بیماری، حمله سگ‌های رهاشده و شکار غیرمجاز قرار داشته‌اند. از سوی دیگر، حضور این حیوانات در محدوده فرودگاه، موضوع حفاظت از حیات‌وحش را با الزامات ایمنی هوانوردی پیوند می‌زند؛ موضوعی که مدیریت آن نیازمند همکاری مستمر دستگاه‌های مسئول است.
مسئله امروز فقط حفاظت از آهوان نیست، بلکه سنجش اثربخشی اقداماتی است که برای کاهش خطرهای پیش روی آن‌ها انجام می‌شود. در این میان، انتشار آمارهای به‌روز و ارائه گزارش روشن از نتایج طرح‌های حفاظتی می‌تواند مشخص کند که اقدامات انجام‌شده تا چه اندازه به کاهش تهدیدها منجر شده‌اند.
سرشماری 1075 رأس؛ تصویری از وضعیت آهوان کیش
بر اساس نتایج سرشماری دی‌ماه 1403، جمعیت آهوان جزیره کیش 1075 رأس اعلام شد. از این تعداد، 848 رأس در زیستگاه‌های طبیعی به‌صورت آزاد زندگی می‌کردند، 155 رأس در پارک آهوان و 72 رأس نیز در محدوده پایگاه و فرودگاه قرار داشتند.
در همان گزارش، با استناد به آمار تلفات ثبت‌شده در اداره محیط‌زیست، تصادفات جاده‌ای عامل 54 درصد تلفات آهوان معرفی شده بود. بیماری، حمله سگ‌های رهاشده و شکار غیرمجاز نیز از دیگر عوامل تلفات عنوان شده‌اند.
این نسبت، سهم تصادفات از تلفات ثبت‌شده را نشان می‌دهد، نه اینکه 54 درصد جمعیت آهوان در تصادفات تلف شده باشند. از سوی دیگر، بدون اطلاع از تعداد کل تلفات، بازه زمانی ثبت آن‌ها و نحوه دسته‌بندی علل مرگ، نمی‌توان از این رقم به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت فعلی یا مقایسه عملکرد حفاظتی در سال‌های مختلف استفاده کرد.
در مهرماه 1404 نیز مریم محمدی، رئیس اداره محیط‌زیست کیش، جمعیت آهوان را حدود هزار رأس اعلام کرده و گفته بود که این جمعیت نسبت به سه سال قبل تغییر قابل‌توجهی نداشته است. او همچنین از افزایش برخورد خودروها با آهوان در برخی مسیرهای جنوبی و جنوب‌غربی جزیره در پی گسترش توسعه شهری خبر داده بود.
این اظهارات نشان می‌دهد که خطر تصادفات جاده‌ای در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مسائل مهم حفاظت از آهوان مطرح بوده است؛ با این حال، برای مشخص شدن ابعاد کنونی مسئله، به آمار تازه و قابل‌مقایسه‌ای از تصادفات، تلفات و مسیرهای پرخطر نیاز است.
انتقال آهوان از فرودگاه؛ اقدامی انجام‌شده یا مسئله‌ای حل‌شده؟
یکی از مهم‌ترین تحولاتی که در زمینه مدیریت آهوان کیش اعلام شده، اجرای طرح مدیریت حیات‌وحش و انتقال آهوان از محدوده فرودگاه است.
بر اساس گزارشی که در مردادماه 1405 از نخستین نشست شورای عالی ایمنی فرودگاه بین‌المللی کیش منتشر شد، اجرای این طرح در فهرست اقدامات انجام‌شده در سال 1404 قرار داشته است. در این نشست، مدیریت حیات‌وحش در محدوده فرودگاه نیز در شمار مخاطرات عملیاتی مورد بررسی قرار گرفت.
بنابراین، نمی‌توان گفت هیچ اقدامی برای مدیریت حضور آهوان در فرودگاه انجام نشده است؛ اجرای طرح انتقال در گزارش رسمی عملکرد فرودگاه ذکر شده است. با این حال، مسئله مهم‌تر، میزان اثربخشی این اقدام و نتایج آن برای ایمنی پروازها و حفاظت از حیوانات است.
در گزارش منتشرشده، اطلاعات تفصیلی درباره تعداد آهوان منتقل‌شده، محل انتقال، روش اجرا و نتایج قابل‌اندازه‌گیری طرح ارائه نشده است. همچنین داده‌ای که نشان دهد پس از اجرای طرح، تعداد آهوان حاضر در محدوده فرودگاه یا میزان مخاطرات ناشی از حضور آن‌ها چه تغییری کرده، در گزارش‌های بررسی‌شده در دسترس نبود.
در تیرماه 1405 نیز از ابلاغ خط‌مشی جدید ایمنی فرودگاه‌های کیش با هدف ارتقای ایمنی عملیات هوانوردی و فرودگاهی خبر داده شد. این اقدام از منظر مدیریت ایمنی فرودگاه اهمیت دارد، اما نمی‌توان آن را به‌تنهایی معادل اجرای طرح جدیدی برای حفاظت از آهوان یا کاهش تصادفات جاده‌ای دانست.
تفکیک این موضوعات ضروری است؛ زیرا مدیریت حیات‌وحش در محدوده فرودگاه، علاوه بر الزامات ایمنی پرواز، باید به نحوه جابه‌جایی حیوانات، شرایط زیستگاه مقصد و پیامدهای احتمالی انتقال برای جمعیت آهوان نیز توجه داشته باشد.
خطر جاده‌ها همچنان به پاسخ روشن نیاز دارد
در کنار محدوده فرودگاه، جاده‌های عبوری از زیستگاه‌های آهوان نیز نیازمند توجه ویژه هستند. اگر گسترش ساخت‌وساز و تغییر کاربری اراضی، مسیر رفت‌وآمد حیوانات را با راه‌های پرتردد تلاقی دهد، صرف انتقال تعدادی از آهوان از محدوده فرودگاه نمی‌تواند همه خطرهای موجود را برطرف کند.
برای کاهش این مخاطرات، شناسایی و معرفی مسیرهای پرخطر، بررسی امکان نصب علائم هشداردهنده در نقاط لازم، مدیریت سرعت خودروها و ارزیابی راهکارهای مناسب برای جلوگیری از ورود ناگهانی حیوانات به مسیر تردد، می‌تواند در دستور کار دستگاه‌های مسئول قرار گیرد. البته انتخاب و اجرای هر راهکار باید بر پایه بررسی میدانی، ویژگی‌های زیستگاه و ارزیابی کارشناسی انجام شود.
در این میان، ثبت منظم تصادفات و تلفات و انتشار نتایج اقدامات پیشگیرانه اهمیت ویژه‌ای دارد. بدون چنین داده‌هایی، مشخص نخواهد شد که آیا یک اقدام حفاظتی واقعاً به کاهش تلفات منجر شده یا صرفاً در قالب یک برنامه اجرایی باقی مانده است.
هم‌زیستی با آهوان به گزارش‌دهی شفاف نیاز دارد
آهوان کیش از سال 1363 و با انتقال 30 رأس آهو از جزیره خارک وارد این جزیره شدند. افزایش جمعیت آن‌ها در دهه‌های بعد، این گونه را به یکی از جلوه‌های شناخته‌شده حیات‌وحش کیش تبدیل کرد؛ سرمایه‌ای طبیعی که حفاظت از آن، علاوه بر نگهداری از زیستگاه‌ها، به مدیریت تردد خودروها و کنترل عوامل تهدیدکننده وابسته است.
با وجود اعلام جمعیت 1075 رأسی در سرشماری دی‌ماه 1403 و گزارش اجرای طرح انتقال آهوان از محدوده فرودگاه در سال 1404، در منابع عمومی بررسی‌شده تا مهرماه 1405، آمار تفصیلی تازه‌ای از جمعیت آهوان یا تعداد تلفات آن‌ها در سال جاری به دست نیامد. همچنین جزئیات کافی برای سنجش نتایج طرح انتقال و میزان کاهش مخاطرات پس از اجرای آن منتشر نشده است.
انتشار سرشماری جدید، ارائه آمار تلفات به تفکیک علت و مشخص کردن تعداد تصادفات در مسیرهای پرخطر می‌تواند مبنایی برای ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول باشد. ارائه گزارشی شفاف از تعداد آهوان منتقل‌شده از محدوده فرودگاه، وضعیت آن‌ها پس از انتقال و اقدامات انجام‌شده برای کاهش برخورد خودروها با آهوان نیز به روشن شدن ابعاد مسئله کمک می‌کند.
در نهایت، حفاظت از آهوان کیش را نمی‌توان صرفاً با اعلام جمعیت یا فهرست کردن طرح‌های اجراشده سنجید. معیار اصلی، کاهش خطرهایی است که زندگی این حیوانات را تهدید می‌کند.
اکنون که اجرای طرح انتقال از محدوده فرودگاه اعلام شده، انتشار نتایج آن و ارائه تصویری به‌روز از وضعیت آهوان می‌تواند نشان دهد که این اقدام تا چه اندازه به هدف حفاظتی خود نزدیک شده است.
