کابوس کشاورزان با گرانی نهاده‌ها/ از کود 8 میلیونی تا حذف یارانه سموم!

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، ـ ساری ـ گفت‌و‌گو ـ سمیه فقیه| با پایان یافتن فصل کشت تابستانه و آغاز فعالیت کشاورزان برای کشت محصولات پاییزه، یکی از مهم‌ترین دوره‌های زراعی مازندران در حالی آغاز شده است که افزایش هزینه تأمین نهاده‌ها، به‌ویژه سموم و کودهای شیمیایی، به یکی از دغدغه‌های جدی بهره‌برداران تبدیل شده است.

کشاورزان مازندرانی که هر سال بخشی از اراضی زراعی استان را به کشت گندم، کلزا، جو و محصولات علوفه‌ای اختصاص می‌دهند، امسال نیز در شرایطی به استقبال فصل جدید کشت رفته‌اند که قیمت نهاده‌های کشاورزی فشار قابل‌توجهی بر هزینه‌های تولید وارد کرده است. حذف یارانه سموم، افزایش قیمت آنها در بازار آزاد و گلایه برخی کشاورزان از دسترسی دشوار به کود یارانه‌ای، این پرسش را پیش روی تولیدکنندگان قرار داده که آیا درآمد حاصل از برداشت محصول، پاسخگوی هزینه‌های روزافزون کشت خواهد بود؟

اهمیت کشت پاییزه در مازندران تنها به معیشت کشاورزان محدود نمی‌شود؛ این بخش از تولیدات زراعی، سهمی در تأمین امنیت غذایی کشور، تولید غلات و دانه‌های روغنی و همچنین حفظ تعادل در الگوی کشت دارد. بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی معاونت بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی مازندران، سالانه حدود 150 هزار هکتار از اراضی زراعی استان به کشت محصولات پاییزه اختصاص پیدا می‌کند؛ از این میزان بیش از 60 هزار هکتار مربوط به گندم، حدود 15 هزار هکتار کلزا، 23 هزار هکتار جو و قصیل و حدود 20 هزار هکتار شبدر و سایر محصولات است.

تأمین به‌موقع بذر مناسب، کودهای شیمیایی و سموم موردنیاز، نقشی تعیین‌کننده در میزان تولید و کیفیت محصول دارد. هرگونه اختلال در زنجیره تأمین این نهاده‌ها می‌تواند هزینه‌های کشاورز را افزایش داده و حتی بر تصمیم او برای ادامه کشت اثر بگذارد.

از سوی دیگر، مسئله خرده‌مالکی و پراکندگی اراضی کشاورزی در مازندران نیز به پیچیدگی‌های تولید افزوده است؛ موضوعی که به گفته مسئولان جهاد کشاورزی، در کنار افزایش قیمت نهاده‌ها می‌تواند بر الگوی مصرف و میزان استفاده به‌موقع از سموم و کودهای موردنیاز اثرگذار باشد.

برای بررسی آخرین وضعیت کشت پاییزه، میزان تأمین بذر گندم و کلزا، وضعیت توزیع کود یارانه‌ای، سازوکار پرداخت مستقیم یارانه فسفات و پتاس، گرانی سموم و چشم‌انداز منابع آبی، با باقری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران به گفت‌وگو نشستیم.

وی در این گفت‌وگو ضمن اصلاح آمار سطح زیر کشت محصولات پاییزه استان، از تأمین کامل بذر کلزا، برنامه توزیع بذر گواهی‌شده گندم، حمل بیش از 50 هزار تن کود اوره و اختصاص یارانه مستقیم به کشاورزان برای خرید کودهای فسفاته و پتاسه خبر داد. باقری همچنین خرده‌مالکی را یکی از چالش‌های ساختاری کشاورزی مازندران دانست و بر ضرورت مصرف بهینه نهاده‌ها تأکید کرد.

مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید: در آستانه آغاز کشت پاییزه، آمارهای مختلفی درباره سطح زیر کشت محصولات زراعی استان مطرح می‌شود. برخی ارقام از حدود 60 هزار هکتار حکایت دارد؛ در حالی که به نظر می‌رسد سطح واقعی کشت پاییزه مازندران بیشتر از این میزان باشد.

آمار دقیق جهاد کشاورزی چیست؟

آمار 60 هزار هکتار برای مجموع محصولات پاییزه استان صحیح نیست و باید اصلاح شود. این میزان صرفاً مربوط به سطح زیر کشت گندم در مازندران است.بر اساس برنامه‌ریزی و الگوی کشت استان، سالانه بیش از 60 هزار هکتار از اراضی زراعی ما به کشت گندم اختصاص پیدا می‌کند.

حدود 15 هزار هکتار نیز زیر کشت کلزا می‌رود و سطح کشت جو و قصیل حدود 23 هزار هکتار است. همچنین نزدیک به 20 هزار هکتار از اراضی به کشت شبدر و سایر محصولات اختصاص دارد.

بنابراین در مجموع، حدود 150 هزار هکتار از اراضی زراعی مازندران در فصل پاییز زیر کشت محصولات مختلف قرار می‌گیرد. این سطح نشان می‌دهد که کشت پاییزه یکی از بخش‌های مهم فعالیت کشاورزی استان است و باید در برنامه‌ریزی‌های مربوط به تأمین نهاده‌ها، توزیع کود و بذر و حمایت از تولیدکنندگان مورد توجه قرار گیرد.: یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشاورزان در آغاز فصل کشت، تأمین بذر مناسب است.

با توجه به اهمیت کیفیت بذر در میزان تولید، آیا برای گندم و کلزا به اندازه کافی بذر تأمین شده است؟

باقری: در محصول کلزا، بذر موردنیاز را به‌طور کامل تأمین کرده‌ایم. در حال حاضر 14 رقم مختلف بذر کلزا، شامل ارقام بهاره و پاییزه، به صورت گواهی‌شده در اختیار کشاورزان قرار دارد و در کارگزاری‌های مربوط نیز به اندازه کافی موجود است.

برای سطح کشت پیش‌بینی‌شده، حدود 100 تن بذر کلزا نیاز داریم که این میزان تأمین شده و از این بابت کمبودی نداریم. خوشبختانه سال گذشته شرایط مناسبی برای کشاورزان کلزاکار فراهم بود و همین مسئله موجب شده امسال نیز استقبال خوبی از کشت این محصول صورت بگیرد.

در حال حاضر سطوح قابل‌توجهی از اراضی استان به کشت ارقام مختلف کلزا اختصاص یافته است.

در بخش گندم نیز با توجه به سطح زیر کشت حدود 60 هزار هکتاری، نیاز بذری استان بین 10 تا 12 هزار تن برآورد می‌شود. از این میزان، حدود چهار هزار تن بذر گواهی‌شده در پنج رقم آراز، تکتاز، احسان، کلاته و تیرگان تهیه شده است.

توزیع این بذر در شهرستان‌های استان آغاز شده و اولویت ما نیز مناطق شرق استان و به‌ویژه مناطق بالادست است؛ چراکه بخش قابل‌توجهی از کشاورزان این مناطق به کشت دیم اشتغال دارند و استفاده از بذر مناسب می‌تواند در افزایش عملکرد و کیفیت محصول آنها مؤثر باشد.: با توجه به اینکه تمام نیاز بذری گندم از محل بذر گواهی‌شده تأمین نمی‌شود، برای کشاورزانی که از بذر خودمصرفی استفاده می‌کنند چه برنامه‌ای دارید؟ آیا کیفیت این بذرها نیز کنترل می‌شود؟

باقری: بخش قابل‌توجهی از کشاورزان ترجیح می‌دهند بذر موردنیاز خود را از محصول سال گذشته تأمین کنند. این شیوه در میان کشاورزان رواج دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

به همین دلیل تلاش کرده‌ایم کیفیت بذرهای خودمصرفی نیز تا حد امکان ارتقا پیدا کند.

در همین راستا، طی دو سال گذشته با همکاری ستاد اجرایی فرمان حضرت امام(ره) و در قالب طرح جهش تولید در دیمزارها، دستگاه‌های بوجاری سیار در اختیار کشاورزان قرار گرفته است.

این دستگاه‌ها به مزارع و مناطق کشاورزی کمک می‌کنند تا بذرهای خودمصرفی گندم پیش از کشت بوجاری شوند و ناخالصی‌ها و مواد نامناسب از آنها جدا شود. هدف این است که حتی کشاورزانی که امکان استفاده از بذر گواهی‌شده را ندارند، بتوانند از بذر باکیفیت‌تر و استانداردتری استفاده کنند.

در واقع، توجه به کیفیت بذر فقط به تأمین و توزیع بذر گواهی‌شده محدود نمی‌شود؛ بلکه باید برای ارتقای کیفیت بذرهای خودمصرفی نیز برنامه داشته باشیم.: یکی از گلایه‌های جدی کشاورزان مازندران در سال‌های اخیر، افزایش چندبرابری قیمت سموم و حذف یارانه این نهاده است. اکنون وضعیت حمایت دولت از تأمین سموم چگونه است و این موضوع چه تأثیری بر هزینه‌های تولید گذاشته است؟

باقری: یارانه سموم کشاورزی چند سالی است که از سوی دولت حذف شده و در حال حاضر سموم موردنیاز کشاورزان از طریق شرکت‌های تولیدکننده و بسته‌بندی و در بازار آزاد تأمین می‌شود. بنابراین کشاورز باید سم موردنیاز خود را با قیمت روز بازار تهیه کند.

ما نیز در دو تا سه سال گذشته شاهد افزایش چندبرابری قیمت سموم بوده‌ایم؛ افزایشی که همگام با تورم اتفاق افتاده و طبیعتاً هزینه تولید را برای کشاورز بالا برده است.

البته از نظر من افزایش قیمت سموم در یک بخش، موجب شده دقت کشاورزان در مصرف این نهاده بیشتر شود و آنها نسبت به گذشته در استفاده از سموم حساسیت بیشتری داشته باشند. این مسئله می‌تواند به مصرف بهینه‌تر سموم کمک کند، اما نباید از پیامدهای اقتصادی آن برای کشاورز غافل شد.

نکته مهم دیگری که باید به آن توجه کرد، ساختار خرده‌مالکی در کشاورزی مازندران است. میانگین سطح بهره‌برداری اراضی زراعی استان حدود 6 تا 7 هکتار است و همین موضوع یکی از پاشنه‌آشیل‌های کشاورزی مازندران به شمار می‌رود.

وقتی کشاورز با افزایش قیمت نهاده‌ها مواجه می‌شود، ممکن است به دلیل محدودیت منابع مالی، تمایل کمتری به مصرف سموم داشته باشد یا استفاده از آنها را به تأخیر بیندازد. در حالی که سم‌پاشی باید در زمان مناسب و بر اساس نیاز مزرعه انجام شود.

عدم استفاده به‌موقع از سموم فقط به محصول یک کشاورز آسیب نمی‌زند؛ بلکه ممکن است زمین او به کانون انتشار آفت تبدیل شود و مزارع کشاورزان اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، مدیریت مصرف سموم و دسترسی کشاورزان به نهاده‌های موردنیاز، موضوعی فراتر از یک تصمیم فردی و مرتبط با سلامت تولید در سطح منطقه است.: در کنار گرانی سموم، کشاورزان از کمبود کود یارانه‌ای در برخی کارگزاری‌ها و ناچار شدن به خرید از بازار آزاد با قیمت‌های بالا گلایه دارند.

آیا حمایت دولت در بخش کود همچنان برقرار است؟

باقری: در زمینه هر سه نوع کود اوره، فسفات و پتاس همچنان حمایت دولت وجود دارد، اما شیوه حمایت در همه این کودها یکسان نیست.کود اوره با قیمت حمایتی در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد و در حال حاضر قیمت هر کیسه آن حدود یک میلیون و 600 هزار تومان است.

اما در مورد کودهای فسفاته و پتاسه، سازوکار حمایت تغییر کرده و مقرر شده است یارانه به‌صورت مستقیم به حساب کشاورز واریز شود. بر این اساس، کشاورز هنگام مراجعه به کارگزاری، شماره شبای خود را در سامانه پایش ثبت می‌کند و کود موردنیاز را با کد مربوط تحویل می‌گیرد.

پس از ثبت خرید، دولت متناسب با میزان کود تحویلی، مبلغ یارانه را مستقیماً به حساب کشاورز واریز می‌کند.

بنابراین حمایت دولت از این دو نوع کود حذف نشده، بلکه شیوه پرداخت آن تغییر کرده است و کشاورزان باید برای بهره‌مندی از این حمایت، اطلاعات حساب خود را در سامانه مربوط ثبت کنند.: با توجه به افزایش قیمت کودهای فسفاته و پتاسه در بازار، میزان یارانه‌ای که به حساب کشاورزان واریز می‌شود چقدر است؟ آیا این مبلغ می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ها را جبران کند؟

باقری: پیش از اجرای این شیوه، قیمت هر کیسه کود فسفات یا پتاس در بازار آزاد حدود چهار تا پنج میلیون تومان بود، اما با افزایش قیمت‌ها، این رقم اکنون به حداقل هشت میلیون تومان رسیده است.

در شرایط فعلی، پس از مراجعه کشاورز به کارگزاری، ثبت اطلاعات و تحویل کود با کد مربوط، حدود دو میلیون تومان به‌عنوان یارانه به شماره شبای او واریز می‌شود.

از این فرصت استفاده می‌کنم و از همه کشاورزان درخواست دارم هنگام مراجعه به کارگزاری‌های کودی، حتماً شماره شبای خود را برای ثبت در سامانه در اختیار کارگزاران قرار دهند تا بتوانند از یارانه اختصاص‌یافته بهره‌مند شوند.

تأکید ما این است که کشاورزان این موضوع را پیگیری کنند؛ زیرا اگر اطلاعات بانکی آنها در سامانه ثبت نشده باشد، روند پرداخت یارانه با مشکل مواجه خواهد شد.: سهمیه کود اوره مازندران برای سال جاری چقدر است و تاکنون چه میزان از این سهمیه به استان حمل و میان کشاورزان توزیع شده است؟ با توجه به حساسیت زمان مصرف کود در کشت پاییزه، آیا برنامه‌ای برای تأمین به‌موقع وجود دارد؟

باقری: سهمیه سالانه کود اوره استان مازندران حدود 94 هزار تن است. از این میزان، حدود 84 هزار تن از طریق شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و حدود 9 هزار تن نیز از طریق تعاون روستایی و بر اساس مصوبات دولت حمل و تأمین می‌شود.

تا این لحظه بیش از 50 هزار تن کود اوره برای محصولات مختلف زراعی و باغی به استان حمل و توزیع شده است. خوشبختانه مازندران در زمینه تأمین و توزیع کود در کشور رتبه نخست را به دست آورده است.

یکی از اولویت‌های جدی ما این است که پیش از آغاز فصل سرما و بروز محدودیت‌های احتمالی در تأمین گاز پتروشیمی‌ها، حداکثر میزان ممکن کود را به استان حمل کنیم. تجربه نشان داده است که با ورود به فصل سرد و احتمال محدودیت در فعالیت پتروشیمی‌ها، ممکن است تأمین و حمل کود با دشواری‌هایی مواجه شود؛ بنابراین تلاش داریم تا پیش از آن، ذخایر و سهمیه موردنیاز کشاورزان را تأمین کنیم.

در همین راستا، حتی سامانه کودی محصول برنج برای سال آینده را نیز از هم‌اکنون باز کرده‌ایم تا کشاورزان بتوانند علاوه بر تأمین کود موردنیاز محصولات پاییزه، برای کشت برنج در سال آینده نیز برنامه‌ریزی کنند و نهاده‌های خود را زودتر تهیه کنند.: برخی کشاورزان معتقدند با وجود اعلام سهمیه‌های کودی، در عمل دسترسی به کودهای فسفاته و پتاسه به اندازه کود اوره آسان نیست. آیا میزان تخصیص این کودها متناسب با نیاز واقعی محصولات و سطح زیر کشت تعیین می‌شود؟

باقری: میزان تخصیص کودهای مختلف بر اساس نیاز محصولات و اطلاعات فنی و تحقیقاتی تعیین می‌شود. ما برای هر محصول، فرمول کودی مشخصی داریم که بر اساس نظر مراکز تحقیقاتی و کارشناسی تدوین می‌شود.

برای مثال، در بخش برنج، مرکز تحقیقات برنج و برای سایر محصولات، مراکز تحقیقاتی استان و کارشناسان مربوط، نیاز کودی هر محصول را بررسی و نسبت مناسب مصرف کود را اعلام می‌کنند. این اطلاعات مبنای بارگذاری فرمول کودی در سامانه پایش قرار می‌گیرد.

پس از آن، میزان کود موردنیاز هر کشاورز بر اساس سطح زیر کشت و نوع محصول محاسبه می‌شود و کشاورز می‌تواند متناسب با سهمیه تعیین‌شده به کارگزاری مراجعه و کود خود را دریافت کند.

بنابراین تخصیص کود صرفاً بر اساس درخواست فردی نیست، بلکه مساحت اراضی، نوع محصول و فرمول فنی و تحقیقاتی در تعیین سهمیه نقش دارد. هدف این است که کود متناسب با نیاز واقعی گیاه در اختیار تولیدکننده قرار گیرد.: با توجه به اینکه کشت پاییزه در بخش زیادی از اراضی استان به بارندگی وابسته است، وضعیت منابع آبی و چشم‌انداز بارش‌ها برای فصل زراعی پیش‌رو چگونه ارزیابی می‌شود؟

باقری: کشت پاییزه در استان عمدتاً به‌صورت دیم انجام می‌شود و به همین دلیل، وضعیت بارندگی و شرایط جوی نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت این کشت دارد.

در این زمینه، پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی در مقاطع کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را دنبال می‌کنیم. بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، انتظار داریم میزان بارندگی در فصل پاییز بالاتر از حد نرمال و در فصل زمستان در حدود نرمال باشد.

طبیعتاً تحقق این پیش‌بینی‌ها می‌تواند شرایط مناسبی برای کشت محصولات پاییزه فراهم کند، اما کشاورزان باید همواره شرایط جوی را در برنامه‌ریزی‌های خود مدنظر قرار دهند.: با توجه به افزایش قیمت نهاده‌ها، آیا ممکن است برخی کشاورزان برای کاهش هزینه‌ها از میزان مصرف کود یا سموم موردنیاز بکاهند؟ توصیه شما برای جلوگیری از کاهش عملکرد مزارع چیست؟

باقری: کشاورزان مازندران از دانش و تجربه بالایی برخوردارند و این موضوع بارها مورد تأکید کارشناسان و فعالان بخش کشاورزی در استان‌های دیگر نیز قرار گرفته است. با این حال، در برخی موارد مشاهده می‌شود که مصرف نهاده‌های شیمیایی در مزارع بیشتر از میزان موردنیاز است.

توصیه ما این است که کشاورزان در مراحل مختلف تولید، راهنمایی کارشناسان و توصیه‌های فنی را جدی بگیرند و مصرف کود و سم را بر اساس نیاز واقعی محصول انجام دهند.

با توجه به افزایش قیمت نهاده‌ها، مصرف بهینه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. استفاده بیش از اندازه از کود و سم نه‌تنها هزینه تولید را افزایش می‌دهد، بلکه لزوماً به افزایش عملکرد محصول منجر نمی‌شود.

از سوی دیگر، کاهش یا حذف مصرف نهاده‌های ضروری نیز می‌تواند به محصول آسیب بزند.

بنابراین راهکار درست، مصرف هدفمند و به‌اندازه نهاده‌هاست؛ رویکردی که هم به نفع اقتصاد کشاورز است و هم می‌تواند به تولید پایدار و حفظ منابع کشاورزی کمک کند.: با وجود حمایت‌های موجود، کشاورزان همچنان نسبت به افزایش هزینه‌های تولید و تناسب نداشتن حمایت‌ها با قیمت واقعی نهاده‌ها گلایه دارند. آیا برنامه‌ای برای پیگیری حمایت بیشتر از کشاورزان مازندران در دستور کار دارید؟

باقری: این مطالبه کشاورزان به‌جا است و ما نیز ضرورت حمایت بیشتر از تولیدکنندگان را درک می‌کنیم. موضوع را از طریق مراجع ذی‌ربط، از جمله سازمان برنامه و بودجه کشور، پیگیری خواهیم کرد تا در صورت امکان، حمایت‌های بیشتری برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شود.

البته باید به این نکته نیز توجه داشت که در حال حاضر حدود 94 هزار تن کود اوره برای استان مازندران سهمیه‌بندی و حمل می‌شود و این کود با قیمتی در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد که نزدیک به یک‌سوم هزینه تولید آن در پتروشیمی‌هاست.

این حمایت‌ها نتیجه پیگیری‌های انجام‌شده، از جمله پیگیری استاندار مازندران است و امیدواریم با تداوم این اقدامات و پیگیری مطالبات کشاورزان، شرایط مناسب‌تری برای تأمین نهاده‌ها و کاهش هزینه‌های تولید فراهم شود.: در پایان، با توجه به آغاز فصل کشت پاییزه و حساسیت تأمین نهاده‌ها، مهم‌ترین توصیه شما به کشاورزان چیست؟

باقری: توصیه ما این است که کشاورزان برای تأمین بذر، کود و سایر نهاده‌های موردنیاز، برنامه‌ریزی را به روزهای پایانی فصل کشت موکول نکنند و از ظرفیت کارگزاری‌ها و سامانه‌های مربوط استفاده کنند.

در بخش بذر، بذر گواهی‌شده کلزا به میزان کافی موجود است و توزیع بذر گندم نیز در شهرستان‌ها آغاز شده است. در زمینه کود نیز تلاش داریم حمل و توزیع سهمیه‌ها با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند تا کشاورزان در زمان مناسب به نهاده‌های موردنیاز دسترسی داشته باشند.

همچنین لازم است کشاورزان برای دریافت یارانه مستقیم کودهای فسفاته و پتاسه، شماره شبای خود را در کارگزاری‌ها ثبت کنند و در مصرف نهاده‌های شیمیایی نیز توصیه‌های کارشناسی را مدنظر قرار دهند.

هدف مجموعه جهاد کشاورزی این است که با تأمین به‌موقع نهاده‌ها، مدیریت مصرف و همراهی کشاورزان، فصل کشت پاییزه با کمترین مشکل پشت سر گذاشته شود و تولید محصولات زراعی استان با کیفیت و عملکرد مناسب ادامه پیدا کند.