ریزش سهام غول‌های هوش مصنوعی؛ آیا جنگ ایران حباب فناوری را ترکاند؟

در مقابل، مایکروسافت عملکرد مالی متفاوتی داشت. درآمد این شرکت 19 درصد رشد کرد و به 92.3 میلیارد دلار رسید.

درآمد خدمات ابری Azure نیز 48 درصد افزایش یافت. مهم‌تر آنکه مایکروسافت در سه‌ماهه اخیر 18.6 میلیارد دلار جریان نقد آزاد مثبت ایجاد کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد توان تأمین مالی سرمایه‌گذاری‌های سنگین از محل عملیات جاری، به یکی از معیارهای اصلی ارزیابی شرکت‌های فناوری تبدیل شده است.

ابعاد این تغییر را می‌توان در آمار تجمیعی پنج شرکت مایکروسافت، آلفابت، آمازون، متا و اوراکل مشاهده کرد. این شرکت‌ها در 9 ماه نخست سال 2026 مجموعاً 542.9 میلیارد دلار جریان نقد عملیاتی ایجاد کردند؛ اما مخارج سرمایه‌ای آنها به 556.9 میلیارد دلار رسید.

به این ترتیب، جریان نقد آزاد مجموع این شرکت‌ها از مثبت 143.5 میلیارد دلار در دوره مشابه سال قبل به منفی 14 میلیارد دلار تغییر کرد.

این ارقام نشان می‌دهد که حتی شرکت‌هایی با درآمدهای بسیار بالا نیز برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی با فشار فزاینده هزینه‌ها روبه‌رو شده‌اند.

جنگ ایران چگونه هزینه توسعه هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد؟

در کنار نگرانی‌های مربوط به بازده سرمایه‌گذاری، افزایش هزینه انرژی می‌تواند فشار مضاعفی بر شرکت‌های فناوری وارد کند؛ موضوعی که ارتباط تحولات بازار سرمایه با جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را برجسته می‌کند.

برخلاف تصور عمومی، توسعه هوش مصنوعی صرفاً به خرید تراشه‌های پیشرفته و استخدام متخصصان نرم‌افزار وابسته نیست. این صنعت به زیرساخت فیزیکی عظیمی متکی است که مهم‌ترین بخش آن مراکز داده و تأمین برق پایدار برای فعالیت شبانه‌روزی هزاران پردازنده است.

مراکز داده هوش مصنوعی برای آموزش مدل‌ها و اجرای درخواست‌های کاربران به حجم بسیار بالایی از برق نیاز دارند. در بسیاری از مناطق جهان، گاز طبیعی نیز از طریق نیروگاه‌های گازی یا تولید برق اختصاصی در محل، یکی از منابع تأمین این انرژی است.

بنابراین، افزایش قیمت گاز و برق مستقیماً می‌تواند هزینه عملیاتی این مراکز را بالا ببرد.

از سوی دیگر، ساخت مراکز داده، تولید تجهیزات خنک‌کننده، توسعه شبکه انتقال برق و تولید تراشه‌های پیشرفته نیز به انرژی و زنجیره تأمین صنعتی گسترده‌ای وابسته است. افزایش قیمت حامل‌های انرژی در این زنجیره، هزینه نهایی توسعه زیرساخت هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، سرمایه‌گذاری پنج شرکت بزرگ فناوری در سال 2026 به سطحی رسیده که مجموع مخارج سرمایه‌ای بزرگ‌ترین اپراتورهای مراکز داده جهان را به بیش از 700 میلیارد دلار می‌رساند. همچنین مصرف برق مراکز داده جهان که در سال 2025 حدود 485 تراوات‌ساعت بود، ممکن است تا سال 2030 به حدود 950 تراوات‌ساعت افزایش یابد.

این ارقام نشان می‌دهد که صنعت هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به دسترسی پایدار و اقتصادی به انرژی وابسته شده است.

تنگه هرمز؛ حلقه اتصال جنگ به اقتصاد هوش مصنوعی

یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال شوک انرژی به صنعت فناوری، اختلال در عرضه جهانی گاز طبیعی مایع‌شده یا LNG است. تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ، مسیر عبور حدود یک‌پنجم عرضه جهانی LNG بود.

محدودیت عبور کشتی‌ها از این آبراه و آسیب به زیرساخت‌های صادراتی منطقه، به‌ویژه تأسیسات قطر، عرضه جهانی گاز را با اختلال مواجه کرده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی شرکت‌های ردیابی محموله‌های انرژی، با وجود افزایش تعداد محموله‌های عبوری در سپتامبر، جریان LNG از تنگه هرمز همچنان بیش از 75 درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار داشت. این وضعیت رقابت خریداران آسیایی و اروپایی برای دسترسی به محموله‌های جایگزین را تشدید کرده است.

قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان محسوب می‌شود، در پی حملات به تأسیسات رأس لفان با خسارت جدی مواجه شده است. طبق گزارش رویترز، آسیب به دو واحد تولید LNG این کشور حدود 17 درصد از ظرفیت صادراتی آن را از مدار خارج کرده و بازسازی این واحدها ممکن است تا سه سال زمان ببرد.

پیامد این اختلال تنها کاهش حجم عرضه نیست، بلکه افزایش قیمت محموله‌های جایگزین و هزینه تأمین انرژی برای مصرف‌کنندگان بزرگ صنعتی را نیز به دنبال دارد.

برآورد شرکت تحقیقاتی Rystad Energy که در گزارش شاخص‌های بازار گاز انجمن گاز آمریکا در 29 اکتبر منعکس شده، نشان می‌دهد هزینه جهانی واردات LNG در سال 2026 ممکن است به حدود 256 میلیارد دلار برسد؛ رقمی که 39 میلیارد دلار بیشتر از برآورد پیش از جنگ است. این افزایش هزینه در شرایطی رخ می‌دهد که حجم واردات گاز نیز نسبت به انتظارات پیش از جنگ حدود 60.7 میلیون تن کاهش خواهد یافت.

به بیان دیگر، اقتصاد جهانی هم‌زمان با افزایش هزینه خرید انرژی، با محدودیت دسترسی به حجم مورد نیاز آن نیز مواجه شده است.

این مسئله برای صنعت هوش مصنوعی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه افزایش قیمت LNG در بازارهای جهانی، هزینه تولید برق در نیروگاه‌های گازی و در نتیجه هزینه فعالیت مراکز داده را افزایش می‌دهد. شرکت‌هایی که برای تأمین برق به قراردادهای بلندمدت انرژی یا نیروگاه‌های اختصاصی وابسته‌اند نیز از افزایش هزینه سوخت و تجهیزات مصون نخواهند بود.

افزایش نرخ بهره؛ فشار دوم بر غول‌های فناوری

عامل دیگری که می‌تواند روند اصلاح بازار سهام شرکت‌های هوش مصنوعی را تشدید کند، افزایش هزینه تأمین مالی است.

توسعه مراکز داده، خرید پردازنده‌های گران‌قیمت و ایجاد زیرساخت‌های انتقال برق، پروژه‌هایی سرمایه‌بر هستند که بازگشت سرمایه آنها ممکن است چندین سال زمان ببرد. در چنین شرایطی، افزایش نرخ بهره و هزینه استقراض، ارزش فعلی درآمدهای آتی این پروژه‌ها را کاهش می‌دهد.

به عبارت دیگر، هنگامی که یک شرکت برای ساخت مرکز داده میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری می‌کند و انتظار دارد درآمد حاصل از آن در سال‌های آینده محقق شود، افزایش نرخ بهره می‌تواند ارزش اقتصادی این درآمدهای آتی را کاهش دهد.

از طرف دیگر، اگر شرکت‌ها برای ادامه توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی به انتشار اوراق بدهی یا دریافت تسهیلات بیشتر متوسل شوند، افزایش هزینه تأمین مالی فشار مضاعفی بر سودآوری آنها وارد خواهد کرد.

بنابراین، صنعت هوش مصنوعی با دو فشار هم‌زمان مواجه است؛ از یک طرف هزینه انرژی و تجهیزات در حال افزایش است و از طرف دیگر تأمین سرمایه برای اجرای پروژه‌های جدید می‌تواند گران‌تر شود.

آیا حباب هوش مصنوعی در حال تخلیه است؟

ریزش اخیر سهام شرکت‌های فناوری را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه شکست صنعت هوش مصنوعی دانست. درآمدهای شرکت‌هایی مانند آمازون، آلفابت و مایکروسافت همچنان از رشد قابل توجه تقاضا برای خدمات ابری و هوش مصنوعی حکایت دارد.

با این حال، بازار سرمایه در حال تغییر معیارهای ارزش‌گذاری این شرکت‌هاست. در سال‌های گذشته، انتظارات از رشد سریع هوش مصنوعی موجب شد سرمایه‌گذاران حاضر باشند ارزش‌های بسیار بالایی برای شرکت‌های فعال در این حوزه پرداخت کنند؛ اما اکنون پرسش اصلی این است که این سرمایه‌گذاری‌ها چه زمانی و با چه میزان بازدهی به جریان نقدی و سود واقعی تبدیل خواهند شد.

جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نیز از طریق افزایش هزینه نفت و گاز، اختلال در عرضه LNG و بالا بردن هزینه تأمین برق، می‌تواند این معادله را دشوارتر کند.

در واقع، مسئله فقط گران‌تر شدن انرژی نیست؛ بلکه هم‌زمانی افزایش قیمت با کاهش دسترسی به منابع انرژی، می‌تواند هزینه توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی را به شکل مضاعفی افزایش دهد.

از این منظر، جنگ ایران را می‌توان یکی از ریسک‌های جدید و مهم برای اقتصاد هوش مصنوعی دانست؛ ریسکی که در کنار هزینه‌های سرمایه‌ای سنگین، نگرانی درباره جریان نقد آزاد و نرخ بهره، می‌تواند ارزش‌گذاری شرکت‌های فناوری را تحت فشار قرار دهد.

اگر این روند ادامه پیدا کند، بازار احتمالاً میان شرکت‌هایی که توان تبدیل سرمایه‌گذاری‌های عظیم به سود و جریان نقدی پایدار را دارند و شرکت‌هایی که صرفاً بر پایه انتظارات رشد می‌کنند، تمایز بیشتری قائل خواهد شد. به این ترتیب، آنچه در حال وقوع است می‌تواند فراتر از یک اصلاح مقطعی قیمت سهام و نشانه ورود صنعت هوش مصنوعی به مرحله‌ای سخت‌گیرانه‌تر از ارزیابی اقتصادی باشد.