بارش‌های اخیر در تهران با آبگرفتگی برخی معابر و بزرگراه‌ها، اختلال در تردد و هدررفت روان‌آب‌ها همراه شد و بار دیگر اهمیت مدیریت آب‌های سطحی پایتخت را برجسته کرد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بارش باران در تهران بار دیگر چهره‌ای آشنا از مشکلات زیرساختی پایتخت را نمایان کرد؛ معابری که باید مسیر عبور آب‌های سطحی باشند، به حوضچه‌های بزرگ تبدیل شدند، برخی اتوبان‌ها و پل‌های هوایی زیر آب رفتند و جوی‌های شهری نیز در بسیاری از نقاط ظرفیت عبور روان‌آب‌ها را نداشتند. نتیجه این وضعیت، ترافیک سنگین، راه‌بندان، اختلال در تردد شهروندان و هدررفت حجم قابل‌توجهی از آب باران بود؛ اتفاقی که بیش از هر چیز ضرورت بازنگری جدی در مدیریت آب‌های سطحی تهران را یادآوری می‌کند.
بارش باران در شهری مانند تهران، به‌ویژه پس از دوره‌های طولانی کم‌بارشی، باید فرصتی برای جبران بخشی از کمبود منابع آبی باشد؛ اما آنچه در روزهای بارانی بار دیگر مشاهده شد، تبدیل این فرصت به دردسر برای شهروندان بود. با آغاز بارش‌ها، در برخی معابر آب جمع شد، خودروها برای عبور از مسیرهای آب‌گرفته با مشکل مواجه شدند و تردد در محورهای پرتردد شهری با اختلال روبه‌رو شد.
در برخی نقاط، حتی اتوبان‌ها و پل‌های هوایی نیز از آبگرفتگی در امان نماندند؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله تنها به چند کوچه و خیابان فرعی محدود نیست.
نکته قابل تأمل، بروز پررنگ‌تر این مشکلات در برخی مناطق جنوبی تهران بود؛ مناطقی که شهروندان آن در روزهای بارانی بار دیگر با دشواری تردد، تجمع آب در معابر و مشکلات ناشی از تخلیه نشدن روان‌آب‌ها مواجه شدند. تفاوت وضعیت زیرساختی محلات مختلف شهر، اهمیت توزیع عادلانه امکانات و توجه ویژه به نقاط آسیب‌پذیر را دوچندان می‌کند.
مدیریت بحران و نگهداری شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی نباید صرفاً بر محورهای اصلی و مناطق مرکزی متمرکز باشد؛ چراکه ساکنان محلات جنوبی نیز به همان اندازه حق دارند در خیابان‌هایی ایمن و قابل تردد زندگی کنند.
شاید تداوم خشکسالی و کاهش بارندگی در سال‌های گذشته موجب شده بود مسئله آبگرفتگی معابر در اولویت برخی برنامه‌ریزی‌های شهری قرار نگیرد؛ شاید هم تصور می‌شد با کاهش بارش‌ها، خطر سیلاب‌های شهری به مسئله‌ای کم‌اهمیت تبدیل شده است. اما واقعیت این است که کم‌بارشی به معنای حذف خطر سیلاب نیست.
بارش‌های شدید و مقطعی می‌توانند حتی در دوره‌های خشکسالی نیز خسارت‌آفرین باشند و شهری با جمعیت و گستردگی تهران باید برای چنین شرایطی آمادگی دائمی داشته باشد، نه اینکه تنها پس از وقوع بارندگی به فکر مدیریت پیامدهای آن بیفتد.
از سوی دیگر، آبگرفتگی معابر فقط یک مشکل ترافیکی نیست. وقتی آب باران در خیابان‌ها و بزرگراه‌ها جمع می‌شود و به‌درستی به شبکه هدایت نمی‌شود، علاوه بر ایجاد اختلال در رفت‌وآمد، بخش مهمی از یک منبع ارزشمند آبی نیز از دست می‌رود.
در شرایطی که تهران با چالش تأمین آب و کاهش منابع آبی روبه‌رو است، نمی‌توان نسبت به هدررفت روان‌آب‌ها بی‌تفاوت بود.
مدیریت صحیح آب‌های سطحی، از لایروبی و پاکسازی مستمر جوی‌ها و کانال‌ها گرفته تا اصلاح مسیرهای انتقال آب و توسعه زیرساخت‌های جمع‌آوری و ذخیره‌سازی، باید بخشی از برنامه بلندمدت مدیریت شهری باشد.
البته نمی‌توان انتظار داشت با یک بارندگی شدید، تمام مشکلات یک شهر بزرگ برطرف شود یا هیچ نقطه‌ای دچار آبگرفتگی نشود؛ اما تکرار مشکلات در نقاط مختلف شهر، آن هم در شرایطی که هر سال با نزدیک شدن به فصل بارندگی درباره احتمال آبگرفتگی و سیلاب هشدار داده می‌شود، پرسش مهمی را پیش روی مدیریت شهری قرار می‌دهد: سهم اقدامات پیشگیرانه در مقایسه با اطلاع‌رسانی و واکنش پس از وقوع حادثه چقدر است
چند هفته دیگر زمستان از راه می‌رسد و با ورود به این فصل، احتمال بارش‌های بیشتر و وقوع سامانه‌های بارشی جدید وجود دارد. بنابراین فرصت چندانی برای تعلل باقی نمانده است.
شهرداری تهران و دستگاه‌های مسئول باید پیش از بارندگی‌های بعدی، نقاط حادثه‌خیز را شناسایی کنند، ظرفیت شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی را مورد ارزیابی قرار دهند، جوی‌ها و کانال‌ها را به‌صورت مستمر پاکسازی کنند و برای اصلاح گلوگاه‌های آبگرفتگی برنامه عملیاتی داشته باشند. همچنین لازم است وضعیت بزرگراه‌ها، زیرگذرها، پل‌ها و معابر مناطق جنوبی و کم‌برخوردار با حساسیت بیشتری بررسی شود.
مردم برای عبور از خیابان‌های آب‌گرفته، گرفتار شدن در ترافیک یا نگرانی از ورود آب به منازل و مغازه‌هایشان به بیانیه و هشدار نیاز ندارند؛ آنچه شهروندان انتظار دارند، اقدام مؤثر و قابل مشاهده است. صدور اطلاعیه درباره احتمال بارندگی و توصیه به پرهیز از تردد غیرضروری، اگرچه در جای خود اهمیت دارد، اما جایگزین اصلاح زیرساخت‌ها و پیشگیری از آبگرفتگی نمی‌شود.
تهران شهری نیست که بتواند هر بار با شروع باران غافلگیر شود و پس از فروکش کردن آن، مشکلات را به فراموشی بسپارد. بارندگی اخیر باید برای مدیران شهری یک زنگ هشدار جدی باشد؛ هشداری که این بار نباید تنها در قالب اطلاعیه و گزارش باقی بماند.
زمستان در راه است و شهروندان حق دارند بدانند آیا مدیریت شهری برای بارش‌های پیش رو برنامه‌ای عملیاتی دارد یا قرار است بار دیگر با نخستین باران، خیابان‌ها به رودخانه و بزرگراه‌ها به مسیرهای گرفتار در آب تبدیل شوند؟
آماده‌باش نیروهای خدمات شهری در ۴۳۰ نقطه تهران
غلامرضا شنگی، معاون خدمات شهری شهرداری تهران، با اشاره به آمادگی مجموعه خدمات شهری برای مقابله با مخاطرات جوی، از آماده‌باش کامل نیروها در مناطق ۲۲گانه و استقرار عوامل عملیاتی در بیش از ۴۳۰ نقطه شهر خبر داده بود.
وی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه انجام‌شده از ماه گذشته اظهار کرد: گلوگاه‌ها و نقاط حادثه‌خیز شهر با همکاری دستگاه‌های مرتبط، از جمله شرکت آب و فاضلاب، شناسایی شده و محل‌های لازم برای استقرار نیروهای عملیاتی نیز پیش‌بینی شده است.
شنگی افزود: از روز گذشته آماده‌باش صددرصدی در مناطق ۲۲گانه اعلام شده و نیروهای خدمات شهری در بیش از ۴۳۰ نقطه مستقر هستند. همچنین ظرفیت خودروهای سنگین سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی در نقاطی که بر اساس سوابق بارندگی و حوادث گذشته بیشترین آسیب‌پذیری را داشته‌اند، به‌کارگیری شده است.
شناسایی ۴۱ نقطه گلوگاهی و پرخطر در پایتخت
در کنار اقدامات اجرایی، شناسایی نقاط مستعد آبگرفتگی و بررسی وضعیت مسیرهای هدایت روان‌آب‌ها نیز در دستور کار مدیریت بحران قرار گرفته است.
سیدعلی شریفی، معاون پیشگیری و کاهش خطر سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، با اشاره به وضعیت بارش‌ها و نقشه نقاط پرخطر سیلابی پایتخت، از تمرکز بیشتر بارندگی‌ها در شمال و شمال شرق تهران خبر داده و گفته است بر اساس داده‌های ایستگاه‌های باران‌سنجی سازمان، میزان بارش ثبت‌شده در برخی ایستگاه‌ها به بیش از ۵۰ میلی‌متر رسیده است.
وی با تشریح وضعیت شبکه هدایت آب‌های سطحی تهران اظهار کرد: بخش قابل توجهی از روان‌آب‌های ناشی از بارندگی در ارتفاعات شمالی وارد مسیرهای سیل‌برگردان شرق و غرب شهر می‌شوند. در این میان، محدوده مناطق ۱۴ و ۱۵ و مسیرهای منتهی به سیل‌برگردان شرق از جمله نقاطی هستند که به دلیل حجم روان‌آب‌ها نیازمند مراقبت بیشتری هستند.
شریفی همچنین با اشاره به شناسایی ۴۱ نقطه گلوگاهی و پرخطر در سطح شهر تصریح کرد: بخشی از نقاط آسیب‌پذیر در سال‌های گذشته اصلاح شده‌اند و همچنان پایش و رسیدگی به نقاط نیازمند اقدامات تکمیلی در دستور کار قرار دارد.
لایروبی انهار و هدایت روان‌آب‌ها به خارج از شهر
علیرضا جعفری، مدیرکل امور خدمات شهری شهرداری تهران، درباره اقدامات انجام‌شده پیش از بارندگی‌ها اعلام کرد: با توجه به هشدارهای هواشناسی، لایروبی انهار روباز و روبسته، مسیرها و قنوات سطح شهر تهران انجام شده است.
وی با اشاره به وضعیت کانال‌های هدایت آب‌های سطحی گفت: کانال‌هایی از جمله کانال بلوار ابوذر و کانال منطقه ۵ به‌طور کامل لایروبی شده‌اند و در حال حاضر بخش زیادی از آب ناشی از بارندگی‌ها را به سمت کانال‌های جنوبی و خارج از شهر تهران هدایت می‌کنند.
جعفری همچنین از آماده‌باش کامل کارگران خدمات شهری و ۱۳۸ ایستگاه آتش‌نشانی خبر داد و از شهروندان خواست در صورت مشاهده آبگرفتگی منجر به انسداد معابر، موضوع را از طریق سامانه ۱۳۷ اطلاع دهند تا نیروهای خدمات شهری در کوتاه‌ترین زمان ممکن برای رفع مشکل در محل حاضر شوند.
مدیریت بارندگی؛ از اقدامات پیشگیرانه تا مشارکت شهروندان
مدیریت روان‌آب‌ها در تهران تنها به زمان بارش محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه، از پاکسازی مسیرهای انتقال آب تا آماده‌سازی تجهیزات و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول را در بر می‌گیرد. اجرای عملیات لایروبی در انهار و کانال‌ها، پایش نقاط حساس و استقرار نیروهای خدمات شهری در محدوده‌های مستعد آبگرفتگی، بخشی از اقداماتی است که برای کاهش آثار بارندگی‌ها در پایتخت انجام شده است.
در این میان، مشارکت شهروندان نیز می‌تواند به عملکرد بهتر شبکه جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی کمک کند؛ چراکه ورود زباله و پسماند به جوی‌ها و کانال‌ها ممکن است مسیر عبور آب را محدود کند. از همین رو، خودداری از ریختن زباله در انهار و گزارش سریع آب‌گرفتگی‌ها از طریق سامانه ۱۳۷، در کنار اقدامات نیروهای اجرایی، اهمیت دارد.
با توجه به گستردگی تهران و تفاوت شرایط جغرافیایی مناطق مختلف، تداوم پایش مسیرهای هدایت آب، تکمیل طرح‌های بهسازی انهار و تقویت تجهیزات عملیاتی می‌تواند آمادگی شهر را در برابر بارش‌های شدید افزایش دهد. مجموعه اقداماتی که در روزهای اخیر از سوی بخش‌های مختلف شهرداری و دستگاه‌های خدمات‌رسان دنبال شده، با هدف حفظ ایمنی شهروندان، کاهش اختلال در تردد و مدیریت بهتر آب‌های سطحی در پایتخت انجام می‌شود.
فرمانده پلیس راه مازندران از انسداد جنوب به شمال آزادراه تهران ـ البرز و یکطرفهسازی خروجی مرزنآباد خبر داد.
پلیس راهور از ترافیک نیمهسنگین در چند محور منتهی به تهران و بارش باران در 7 استان خبر داد.
طرح جدید ترافیک تهران با هدف محاسبه شناور عوارض بر اساس میزان پیمایش خودروها، به مرحله اجرا نزدیک شده است.
رئیس پلیس راه، از اعمال محدودیتهای ترافیکی در محور چالوس و آزادراه تهران ـ شمال به دلیل ترافیک سنگین خبر داد.
تردد خودروها درمحورهای شمالی روان بوده و در آزادراه قزوین-کرج-تهران محدوده استاندارد تا کلاک ترافیک سنگین است.
مدیرعامل سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران از توسعه اسکوتر بهعنوان مد حملونقل پاک و ارائه تسهیلات ۱۵۰ میلیون تومانی به شهروندان خبر داد.
فرمانده پلیس راه مازندران گفت: انسداد جنوب به شمال آزادراه تهران–البرز و کندوان از ساعت 14 امروز داریم.
رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک پلیس راهور فراجا، از بارش باران در برخی محورهای مواصلاتی خبر داد.
