صادرات خراسان جنوبی 47 درصد و ترانزیت کالا از مرز ماهیرود بیش از 92 درصد رشد کرد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، خراسان جنوبی در نیمه نخست امسال در حالی افزایش قابل توجه صادرات و ترانزیت کالا را تجربه کرده که موقعیت جغرافیایی این استان در مرزهای شرقی کشور، ظرفیت آن را برای تبدیل شدن به یکی از محورهای تجارت منطقه‌ای بیش از گذشته برجسته کرده است؛ ظرفیتی که با توسعه زیرساخت‌های مرزی، تسهیل تشریفات گمرکی و گسترش همکاری‌های اقتصادی با افغانستان می‌تواند به تقویت صادرات غیرنفتی و رونق اقتصاد مرزنشینان منجر شود.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان گمرکی و حمل‌ونقل استان، صادرات قطعی کالاهای اظهارشده در گمرکات خراسان جنوبی در شش ماه نخست امسال به 240 میلیون دلار رسید و وزن این کالاها با رشد 47 درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته، از یک میلیون و 500 هزار تن فراتر رفت. همچنین ارزش مجموع کالاهای خروجی از گمرکات استان با احتساب رویه ماده 116 حدود 490 میلیون دلار و وزن آن بیش از 2 میلیون و 200 هزار تن اعلام شده است.
این آمار نشان می‌دهد که باید میان صادرات قطعی کالاهای اظهارشده در استان و مجموع کالاهای خروجی با احتساب رویه‌های گمرکی تفاوت قائل شد؛ دو شاخصی که هرکدام بخشی از ظرفیت تجاری و لجستیکی خراسان جنوبی را منعکس می‌کنند.
ماهیرود؛ پیشران رشد ترانزیت در شرق کشور
جواد ذاکر، سرپرست اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان جنوبی، از جابه‌جایی بیش از 824 هزار تن کالای ترانزیتی از پایانه مرزی ماهیرود در نیمه نخست امسال خبر داده است. این میزان کالا در قالب 32 هزار و 563 سفر جابه‌جا شده و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از 92 درصد افزایش داشته است.
به گفته وی، بخشی از کالاهای ترانزیتی عبوری از این پایانه شامل روغن، لوازم یدکی، شکر و گیاهان دارویی است که از مسیر بندرعباس وارد کشور شده و مبدأ آنها کشورهایی همچون امارات، اندونزی، هند و چین بوده است. افزایش حجم ترانزیت در ماهیرود، فراتر از رشد تردد ناوگان باری، بیانگر گسترش فعالیت‌های مرتبط با حمل‌ونقل بین‌المللی، خدمات پایانه‌ای و جابه‌جایی کالا در مسیرهای منطقه‌ای است.
تداوم این روند می‌تواند زمینه افزایش سهم خراسان جنوبی از زنجیره حمل‌ونقل و تجارت با کشورهای همسایه را فراهم کند.
صادرات نیم‌میلیون تنی از مرز ماهیرود
بر اساس اعلام سرپرست اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان جنوبی، در شش ماه نخست امسال 494 هزار و 853 تن کالا از پایانه مرزی ماهیرود صادر شده است. این میزان صادرات در قالب 11 هزار و 74 سفر انجام شده و نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از 52 درصد رشد داشته است.
سیمان، آهن‌آلات، کاشی و سرامیک و تره‌بار از مهم‌ترین کالاهای صادراتی عبوری از این مرز هستند. این محصولات از مبدأهایی همچون بیرجند، کارخانه‌های سیمان قاین و باقران و استان‌های اصفهان، خراسان رضوی، یزد، کرمان و فارس به سمت ماهیرود حمل می‌شوند.
تنوع مبدأهای صادراتی نشان می‌دهد که کارکرد این پایانه تنها به تأمین نیازهای صادراتی واحدهای تولیدی خراسان جنوبی محدود نیست و فعالان اقتصادی سایر استان‌ها نیز از ظرفیت آن برای دسترسی به بازارهای هدف، به‌ویژه افغانستان، استفاده می‌کنند.
ترانزیت افغانستان؛ فرصتی برای تقویت جایگاه ماهیرود
محمد کوه‌گرد، مدیرکل گمرکات خراسان جنوبی، نیز با اشاره به جایگاه این استان در تجارت با افغانستان اعلام کرده است که خراسان جنوبی در سال گذشته از نظر وزن کالاهای صادراتی به افغانستان، در میان بیش از 70 گمرک فعال در صادرات به این کشور، رتبه نخست را داشته است.
به گفته وی، در نیمه نخست امسال 805 هزار تن از کالاهای تجار افغانستان از طریق مرز ماهیرود ترانزیت شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد 100 درصدی داشته است. همچنین 85 هزار تن کالا در قالب رویه ترانزیت مبدأ از گمرک ماهیرود عبور کرده که وزن آن بیش از یک‌هزار و 300 درصد افزایش داشته است.
آمار اعلام‌شده از سوی گمرکات و راهداری استان در بخش ترانزیت، مربوط به شاخص‌ها و تعاریف آماری متفاوت است؛ از این رو ارقام مربوط به کل ترانزیت پایانه، کالاهای تجار افغانستان و ترانزیت مبدأ را نباید بدون توجه به تفاوت این رویه‌ها با یکدیگر جمع کرد. در همین مدت، صادرات از گمرکات خراسان جنوبی به 9 کشور و واردات از 11 کشور انجام شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ظرفیت گمرکی استان، افزون بر ارتباط با افغانستان، در مبادلات با سایر بازارهای خارجی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بازارچه‌های مرزی؛ ظرفیت مغفول اقتصاد مرزنشینان
بازارچه‌های مرزی یزدان در شهرستان زیرکوه، گلورده در شهرستان درمیان و دوکوهانه در شهرستان نهبندان از دیگر ظرفیت‌های تجاری خراسان جنوبی هستند که توسعه فعالیت آنها می‌تواند در افزایش مبادلات مرزی و تقویت معیشت مرزنشینان نقش داشته باشد. به گفته مدیرکل گمرکات استان، از مجموع 25 میلیون دلار واردات ثبت‌شده در گمرکات خراسان جنوبی طی نیمه نخست امسال، حدود 17 میلیون دلار مربوط به واردات از طریق رویه کولبری در بازارچه یزدان بوده است.
این بازارچه در حوزه صادرات و واردات فعالیت دارد و توسعه رویه کولبری در آن به افزایش مبادلات کمک کرده است.
بازارچه گلورده نیز در حوزه صادرات خرد و فعالیت‌های مرتبط با کولبری فعال است و بازارچه دوکوهانه در شهرستان نهبندان در زمینه کولبری فعالیت می‌کند. با وجود این ظرفیت‌ها، تبدیل بازارچه‌ها به گذرگاه‌های رسمی و بین‌المللی به هماهنگی و توافق دو طرف مرز وابسته است.
استقرار امکانات گمرکی و دستگاه‌های مسئول در سمت ایران، به‌تنهایی برای بهره‌برداری کامل از این گذرگاه‌ها کافی نیست و طرف افغانستانی نیز باید زیرساخت‌ها و نیروهای مورد نیاز را فراهم کند. فعال شدن گذرگاه‌های بیشتر می‌تواند بخشی از بار ترافیکی ماهیرود را توزیع کند، زمان انجام تشریفات مرزی را کاهش دهد و امکان مشارکت گسترده‌تر مناطق مرزی در تجارت خارجی را فراهم سازد.
واردات؛ از تأمین نیاز تولید تا رونق مبادلات مرزی
واردات ثبت‌شده در گمرکات خراسان جنوبی که در سال گذشته حدود 21 میلیون دلار بود، در نیمه نخست امسال به 25 میلیون دلار رسیده است. بخشی از این واردات به تأمین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز واحدهای صنعتی اختصاص دارد و بخش دیگری از طریق رویه‌های مرزی، از جمله کولبری، انجام شده است.
کوه‌گرد با اشاره به برنامه گمرکات استان برای افزایش استفاده واحدهای تولیدی از ظرفیت‌های محلی، از ارائه خدماتی مانند ارزیابی کالا در محل واحدهای تولیدی، ترخیص درصدی کالا در موارد واجد شرایط و استفاده از انبارهای اختصاصی خبر داده است. این تسهیلات می‌تواند با کاهش جابه‌جایی‌های غیرضروری، هزینه‌های لجستیکی را مدیریت کند و زمان دسترسی واحدهای تولیدی به مواد اولیه و تجهیزات را کاهش دهد.
مدیرکل گمرکات خراسان جنوبی همچنین اعلام کرده است که در پیگیری‌های انجام‌شده برای کاهش هزینه واردات از مرزهای استان، تخفیف 25 درصدی سود بازرگانی برای کالاهای مشمول اخذ شده است؛ اقدامی که در صورت اجرای مؤثر می‌تواند به افزایش استفاده از ظرفیت گمرکات استان کمک کند.
تعهدات ارزی؛ چالش صادرکنندگان در مسیر بازارهای جهانی
در کنار ظرفیت‌های مرزی و رشد شاخص‌های صادراتی، فعالان اقتصادی استان بر ضرورت رفع موانع داخلی تجارت خارجی تأکید دارند. علیرضا خامه‌زر، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند، با اشاره به اهمیت بازار افغانستان برای خراسان جنوبی، معتقد است تداوم حضور در بازارهای خارجی به عبور از محدودیت‌های موجود، توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی و حرکت به سمت تولید مشترک با کشورهای هدف نیاز دارد.
به گفته وی، صادرات نباید صرفاً به فروش کالاهای نهایی محدود بماند؛ بلکه انتقال دانش فنی، ارائه خدمات مرتبط با خطوط تولید، عرضه محصولات دانش‌بنیان و مشارکت در فرایند تولید در کشورهای مقصد نیز باید در برنامه توسعه تجارت خارجی قرار گیرد.
خامه‌زر همچنین تعهدات ارزی، نوسانات نرخ ارز و تغییرات هزینه‌های داخلی را از جمله عواملی دانسته که برنامه‌ریزی بلندمدت و انعقاد قراردادهای پایدار صادراتی را برای فعالان اقتصادی دشوار می‌کند.
از نگاه بخش خصوصی، ثبات مقررات و پیش‌بینی‌پذیری سیاست‌های تجاری از الزامات حفظ بازارهای صادراتی است؛ زیرا صادرکنندگان برای رقابت در بازارهای جهانی باید بتوانند بر کیفیت، قیمت تمام‌شده، خدمات پس از فروش و نیازهای بازار مقصد تمرکز کنند، نه اینکه بخش مهمی از ظرفیت خود را صرف مدیریت تغییرات مکرر مقررات داخلی کنند.
حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی برای توسعه بازارهای هدف
اتاق بازرگانی بیرجند نیز توسعه بازارهای صادراتی را از مسیر حضور در نمایشگاه‌های تخصصی و بین‌المللی دنبال می‌کند. بر اساس اعلام رئیس این اتاق، فعالان اقتصادی خراسان جنوبی در مهرماه در نمایشگاه ابوحنیفه افغانستان حضور داشتند و برای آبان‌ماه نیز حضور در نمایشگاه معدن و صنایع معدنی تهران و نهمین نمایشگاه بین‌المللی واردات چین در شانگهای برنامه‌ریزی شده است.
تمرکز اولیه حضور استان در نمایشگاه چین بر معرفی محصولات کشاورزی و مواد غذایی قرار دارد و در ادامه، ظرفیت‌های معدنی و دیگر توانمندی‌های اقتصادی خراسان جنوبی نیز می‌تواند در بازارهای بین‌المللی معرفی شود. افغانستان همچنان یکی از مهم‌ترین بازارهای هدف استان است، اما گسترش روابط تجاری به معنای افزایش تنوع بازارها و استفاده از ظرفیت کشورهای دیگر نیز خواهد بود.
حضور مستمر در نمایشگاه‌ها، شناسایی شرکای تجاری جدید و توسعه خدمات فنی و مهندسی می‌تواند به افزایش ارزش افزوده صادرات و کاهش وابستگی به بازارهای محدود کمک کند.
موازنه تجاری با افغانستان؛ ضرورت توسعه واردات هدفمند
رئیس اتاق بازرگانی بیرجند با اشاره به تفاوت حجم صادرات ایران به افغانستان و واردات از این کشور، بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های وارداتی افغانستان نیز تأکید کرده است. این کشور علاوه بر بازار مصرف کالاهای ایرانی، ظرفیت‌هایی در حوزه محصولات کشاورزی، دامی و مواد معدنی دارد که در صورت فراهم شدن شرایط قانونی و تجاری مناسب می‌تواند بخشی از نیازهای کشور را تأمین کند.
خامه‌زر همچنین با اشاره به ثبت آماری حدود 35 میلیون دلار برای واردات در نشست‌های استانی، تصریح کرده است که ثبت آماری به‌تنهایی به معنای تحقق واردات نیست و انجام مراحل بعدی و تشریفات قانونی برای نهایی شدن فرایند ضرورت دارد. توسعه واردات هدفمند، به‌ویژه در زمینه مواد اولیه، تجهیزات و کالاهای مورد نیاز واحدهای تولیدی، می‌تواند ضمن تقویت روابط اقتصادی با افغانستان، به تکمیل زنجیره تأمین و افزایش ظرفیت تولید در استان کمک کند.
مسیر ماهیرود ـ فراه؛ حلقه زیرساختی تجارت منطقه‌ای
توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل از دیگر الزامات تقویت جایگاه تجاری خراسان جنوبی است. مدیرکل گمرکات استان اعلام کرده است که بیش از 65 کیلومتر از مسیر ماهیرود به فراه افغانستان آسفالت شده و تکمیل ادامه این مسیر می‌تواند در کاهش زمان حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت مبادلات تجاری مؤثر باشد.
اتصال مناسب پایانه‌های مرزی به شبکه حمل‌ونقل، در کنار سرعت انجام تشریفات گمرکی، از عوامل تأثیرگذار بر انتخاب مسیر از سوی تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی است. هر اندازه هزینه و زمان جابه‌جایی کاهش یابد، امکان رقابت‌پذیری مسیرهای تجاری استان نیز افزایش خواهد یافت.
جواد ذاکر، سرپرست اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان جنوبی، با تأکید بر نقش پایانه ماهیرود در توسعه مناسبات اقتصادی منطقه، دیپلماسی حمل‌ونقل را وابسته به توان مسیرهای ارتباطی، پایانه‌های مرزی و شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی برای پشتیبانی از جریان مستمر و ایمن کالا و مسافر دانسته است.
بر اساس اعلام وی، هفت شرکت و چهار نمایندگی حمل‌ونقل بین‌المللی کالا در پایانه مرزی ماهیرود فعال هستند و در بخش حمل‌ونقل بین‌المللی مسافر نیز دو شعبه فعالیت دارند. در شش ماه نخست امسال، 8 هزار و یک مسافر به‌صورت پیاده وارد کشور و 4 هزار و 257 مسافر پیاده از کشور خارج شده‌اند.
این آمار نشان می‌دهد فعالیت پایانه ماهیرود تنها به حمل کالا محدود نیست و خدمات مرتبط با جابه‌جایی مسافر نیز بخشی از کارکرد مرزی آن را تشکیل می‌دهد.
دیپلماسی حمل‌ونقل؛ از مزیت جغرافیایی تا ارزش اقتصادی
موقعیت جغرافیایی خراسان جنوبی در همسایگی افغانستان، زمانی می‌تواند به مزیت اقتصادی پایدار تبدیل شود که زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ظرفیت‌های گمرکی و سازوکارهای همکاری مرزی به‌صورت هماهنگ توسعه یابند.
رشد بیش از 92 درصدی ترانزیت کالا از پایانه ماهیرود، افزایش بیش از 52 درصدی صادرات عبوری از این مرز و رشد 47 درصدی وزن صادرات قطعی استان، مجموعه‌ای از شاخص‌های قابل توجه در عملکرد تجارت خارجی خراسان جنوبی طی نیمه نخست امسال است.
با این حال، تداوم این روند به عواملی فراتر از افزایش حجم جابه‌جایی کالا وابسته است؛ از جمله تکمیل مسیر ماهیرود ـ فراه، فعال‌سازی ظرفیت بازارچه‌های مرزی، تسهیل تشریفات گمرکی، ثبات مقررات تجاری و توسعه بازارهای صادراتی.
در چنین شرایطی، همکاری دولت و بخش خصوصی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تبدیل رشد آماری صادرات و ترانزیت به دستاوردهای پایدار اقتصادی داشته باشد. تقویت شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، توسعه خدمات لجستیکی، افزایش سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر و گسترش همکاری با بازارهای منطقه‌ای نیز از مسیرهایی است که می‌تواند درآمدزایی و اشتغال در استان را تقویت کند.
خراسان جنوبی اکنون از ظرفیت مرزی، شبکه گمرکی و موقعیت ارتباطی مناسبی برای ایفای نقش گسترده‌تر در تجارت شرق کشور برخوردار است؛ اما تبدیل این ظرفیت‌ها به سهم پایدار در بازارهای منطقه‌ای، نیازمند پیوند میان توسعه زیرساخت، اصلاح موانع داخلی و برنامه‌ریزی بلندمدت برای حضور در بازارهای خارجی است. تحقق این رویکرد می‌تواند ماهیرود را از یک گذرگاه عبور کالا به یکی از محورهای مؤثر تجارت و ترانزیت منطقه‌ای تبدیل کند.
رئیس سازمان توسعه تجارت از تدوین 10 پیشنهاد برای رفع موانع تجارت و توسعه صادرات ارزشآفرین خبر داد.
رئیسجمهور در روز ملی صادرات با تمجید از ایستادگی فعالان اقتصادی گفت: بهرغم تحریمها، تسلیم زورگویی نمیشویم.
وزیر صمت از تشکیل کمیته مشترک با اتاق بازرگانی و بانک مرکزی برای رفع موانع صادرات خبر داد.
در گفتگو با فعالان اقتصادی، موانع صادرات و راهکارهای عبور از آن را بررسی کرده است؛ از بیثباتی مقررات و مشکلات ارزی تا تأمین مالی و توسعه بازارهای هدف در شرایط خاص کنونی کشور.
در شرایط تحریم و محدودیت‌های دریایی، صیانت از صادرات مستلزم تدابیر عملیاتی است.
رئیس سازمان توسعه تجارت با انتقاد از موانع مقرراتی گفت: صادرات روزانه 1 میلیارد دلاری دور از دسترس نیست.
روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان با وجود ظرفیت‌ها در تجارت، ترانزیت و سرمایهگذاری مشترک، هنوز با چالشهای گمرکی و مرزی روبهروست؛ چالشهایی که توسعه مبادلات دو کشور را محدود کرده است.
رئیس دبیرخانه موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا از رشد 22 درصدی تجارت دو طرف در سال 2025 خبر داد.
رئیس سازمان توسعه تجارت از رتبهبندی شرکت‌های مدیریت صادرات و اجرای شاخص آمادگی صادراتی خبر داد.
رئیس اداره بندر و دریانوردی دیر گفت: روزانه حدود 70 کانتینر کالا از این بندر به مقصد قطر صادر میشود.
اختلال در تنگه هرمز با تهدید عرضه کود شیمیایی، هزینه تولید غذا و خطر ناامنی غذایی را افزایش داد.
وزن تجارت خارجی ایران در 6 ماه نخست سال 34 درصد کاهش یافت؛ مسیرهای جایگزین فعال ماندند.
سفیر هند در ایران با اشاره به کاهش صادرات ایران به هند، گفت: تنوعبخشی به سبد کالاهای صادراتی دنبال شود.
در نیمه نخست سال 1405، بیش از 5 میلیون تن فرآورده نفتی از بندر شهید رجایی صادر شد.
حضور هیئت اقتصادی خراسان جنوبی در نمایشگاه ابوحنیفه کابل با هدف توسعه صادرات و تجارت با افغانستان انجام شد.
افزایش هزینه‌های تولید و مبادلات، فشار بر بنگاهها را بیشتر کرده، اما تجارت و صادرات همچنان ادامه دارد.
معاون وزیر صمت از ظرفیت 3.5 میلیارد تنی سنگ تزئینی ایران خبر داد.
