بسیاری از ما گمان میکنیم خواب صرفاً بستن چشمها و یک استراحت ساده فیزیولوژیک برای تجدید قوای عضلانی است؛ اما پژوهشهای حوزه روانتنی پرده از رازی شگفتانگیز برمیدارند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در سکوت شب، سامانهای هوشمند در درون ما فعال میشود که وظیفه پاکسازی سموم هیجانی و بازسازی سلولی را بر عهده دارد. فاطمه رئیسیان، پژوهشگر الگوهای رشد و سلامت و مدرس و مشاور، در این گزارش به تبیین کارکرد حیاتی ضمیر ناخودآگاه در زمان خواب و تکنیکهای آمادهسازی روان برای داشتن خوابی درمانگر میپردازد.
تکنسین شبانه مغز چگونه عمل میکند؟ به بیان فاطمه رئیسیان، در چرخه خواب و بهویژه هنگام ورود به مرحله «حرکت سریع چشم» (REM)، ضمیر خودآگاه و افکار فعال روزمره خاموش میشوند.
در این نقطه طلایی است که ضمیر ناخودآگاه به عنوان یک تکنسین زبده شبانه وارد عمل میشود: «همانگونه که سیستم ایمنی بدن در طول خواب به ترمیم بافتها و سلولهای آسیبدیده میپردازد، ضمیر ناخودآگاه نیز مأموریت دارد تا بار سنگین هیجانات واپسراندهشده، اضطرابها، ترسها و خاطرات تلخ ثبتشده در طول روز را تخلیه و ترمیم کند.»
حسرتها و مقایسهها اینجا هستند! این پژوهشگر تأکید میکند که تمامی وقایع روزانه—از یک تصویر ناخوشایند گذرا گرفته تا کلامی گزنده یا احساس مقایسه و حسرت—لایهبهلایه بر ساختار روان مینشینند.
چنانچه خواب انسان عمیق، منظم و آرام نباشد، این فرایند تصفیه ناتمام مانده و سموم روانی انباشته میشوند. چرا با وجود خواب کافی، باز هم خستهایم؟
یکی از چالشهای شایع افراد، احساس کوفتگی و بیرمقی پس از ساعتها خواب است؛ حالتی شبیه به اینکه فرد تمام شب را در نبرد بوده باشد. رئیسیان ریشه این معضل را در «پروندههای باز ذهنی» میداند: «ذهنی که پیش از خواب از خشمهای فروخورده، حس گناه و استرسهای حلنشده پر باشد، به رایانهای میماند که دهها برنامه سنگین همزمان در حافظه آن فعال است.
این رایانه کند میشود و توان پردازش را از دست میدهد. ناخودآگاه چنین فردی در طول شب، بهجای ترمیم و پاکسازی، با انبوه دادههای منفی فعال دستبهگریبان است و طبیعی است که فرد هنگام صبح، با حس خستگی مفرط بیدار شود.»
خواب؛ دریچه بیواسطه به ناخودآگاه رئیسیان تصریح میکند که لحظات پیش از خواب، زمان اوج تلقینپذیری و باز بودن گذرگاه ارتباطی با ضمیر ناخودآگاه است. اگر انسان با مرور نداریها، درگیریها و بیماریها به خواب رود، گویی کلید تشدید همان رنجها را فشرده است: «مغز در الگوهای بنیادین خود، تفاوتی میان واقعیت بیرونی و تصویرسازی ذهنی قائل نمیشود.
وقتی پیش از خواب، سلامت، وسعت رزق، آرامش و دستیابی به اهداف خیر را تجسم میکنیم و بابت نعمات سپاسگزاریم، مسیرهای عصبی تازهای در مغز شکل میگیرد. تکرار این تصاویر، پیام اولویتدار به ناخودآگاه میدهد تا ساختار زندگی را بر مبنای رشد و سلامت سامان دهد، نه الگوهای آسیبرسان پیشین.»
۵راهکار عملی پیش از خواب برای پاکسازی ذهن این پژوهشگر الگوهای رشد و سلامت، رعایت پنج گام زیر را برای آمادهسازی روان پیش از رفتن به بستر ضروری میداند: 1. برونریزی و انهدام افکار منفی: یادداشت کردن تمام احساسات تلخ، اضطرابها و دلخوریهای روزانه روی کاغذ و سپس سوزاندن یا پاره کردن آن، تا ذهن احساس تخلیه کامل کند.
2. تنفسهای عمیق و آگاهانه: کشیدن نفسهای آرام و شکمی برای کاهش برانگیختگی سیستم عصبی سمپاتیک و تسهیل ورود به فاز آرامش.
3. تغییر جهت توجه به شکرگزاری و تجسم مثبت: تمرکز بر داشتهها، نعمتهای الهی و تصویرسازی آیندهای روشن همراه با احساس تحقق آن.
4. پرهیز جدی از محرکهای مسموم: خاموش کردن گوشی تلفن همراه، دوری از اخبار تنشزا، پرهیز از مشاجرات خانوادگی و کنار گذاشتن موسیقیهای ناهنجار و آسیبزننده.
5. بهرهگیری از نواهای معنوی و آرامشبخش: گوش سپردن به تلاوت قرآن کریم (بهویژه سوره مبارکه واقعه) و ادعیه شریفه که فرکانس ذهنی را با مدار آرامش و طمأنینه الهی همسو میسازد.
خواب، شفای آرام! هر شب، یک فرصت کمنظیر الهی برای بستن پروندههای تلخ گذشته و بازسازی روان و جسم است.
اگر بیاموزیم که با آگاهی و مراقبت روحی وارد بستر خواب شویم، خواب ما از یک بیخبری صرف، به سطحی از شفابخشی عمیق و بازیابی سرمایههای زیستی ارتقا پیدا خواهد کرد. بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
یک پژوهش تازه نشان میدهد بیخوابی ممکن است با افزایش خطر سکته مغزی ارتباط داشته باشد؛ یافتهای که نشان میدهد شبهای بیخواب شاید فقط خستگی روز بعد را به همراه نداشته باشند.
شاید فکر کنیم وقتی چند دقیقه دست از کار میکشیم، مغز هم به استراحت میرود اما ماجرا به این سادگی نیست. بعضی از آرامترین لحظات روز، ممکن است اتفاقات مهمی را در مغز رقم بزند.
احساسِ خستگی و خوابآلودگی بعد از خوردنِ صبحانهٔ روز تعطیل، تمامِ انرژیِ خانواده را میبلعد؛ اما با چند تغییرِ ساده و ارزان در سفره، میتوانید نشاط را فوراً به جسمتان برگردانید!