در خیابان‌های شلوغ شهر، میان چراغ قرمز و سبز و رفت‌وآمد بی‌پایان خودروها، کودکانی ایستاده‌اند که به جای کیف مدرسه و توپ بازی، بار زندگی را بر دوش می‌کشند؛ کودکانی که کار برایشان نه یک انتخاب، بلکه راهی برای کمک به خانواده یا تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی شده است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، ایلام، فریبا میرزایی؛ خیابان برای بسیاری از کودکان محل بازی، رفت‌وآمد و رسیدن به مدرسه است، اما برای برخی دیگر به محل کسب درآمد تبدیل شده است. کودکانی که در چهارراه‌ها گل، دستمال، خوراکی یا کالاهای کوچک می‌فروشند، شیشه خودروها را پاک می‌کنند یا ساعت‌هایی طولانی در مشاغل غیررسمی حضور دارند، تصویری آشنا از مسئله‌ای اجتماعی هستند که پشت ظاهر ساده آن، مجموعه‌ای از مشکلات اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی قرار دارد.
دیدن کودکی که در ساعات مدرسه یا در گرمای روز در خیابان کار می‌کند، تنها یک تصویر شهری نیست؛ نشانه‌ای از شکاف‌هایی است که اگر به‌موقع شناسایی و مدیریت نشوند، می‌توانند مسیر زندگی یک کودک را برای سال‌ها تغییر دهند. وقتی کار، جای کودکی را می‌گیرد کودک کار پیش از آنکه یک «نیروی کار» باشد، کودکی است که نیازمند آموزش، امنیت، بازی و حمایت است.
حضور طولانی‌مدت در خیابان می‌تواند کودک را در معرض انواع آسیب‌ها قرار دهد؛ از حوادث ترافیکی و خشونت گرفته تا سوءاستفاده اقتصادی، ترک تحصیل و فرسودگی جسمی و روانی. برخورد با کودکان کار نباید صرفاً به جمع‌آوری آنها از سطح خیابان محدود شود، زیرا در بسیاری از موارد، کودک معلول یک مسئله بزرگ‌تر است و ریشه اصلی مشکل را باید در وضعیت اقتصادی خانواده، مهاجرت، بیکاری والدین، فقر و ضعف دسترسی به خدمات حمایتی جست‌وجو کرد.
پشت هر کودک کار، یک داستان خانوادگی است پشت هر کودکی که در خیابان کار می‌کند، الزاماً یک داستان مشابه وجود ندارد. برخی برای کمک به تأمین هزینه‌های خانواده وارد بازار کار می‌شوند، برخی به دلیل شرایط خانوادگی از تحصیل فاصله گرفته‌اند و برخی دیگر در چرخه‌ای قرار گرفته‌اند که فقر، کار، ترک تحصیل و فقر دوباره یکدیگر را تقویت می‌کنند.
همین تفاوت‌ها ضرورت شناسایی دقیق شرایط هر کودک را نشان می‌دهد. یک نسخه واحد برای همه کودکان کار نمی‌تواند نتیجه مطلوبی داشته باشد.
حمایت آموزشی برای یک کودک، توانمندسازی خانواده برای دیگری و مداخله تخصصی اجتماعی برای کودکی دیگر ممکن است راهکار مناسب‌تری باشد. مدرسه، مهم‌ترین مسیر بازگشت یکی از مهم‌ترین نقاط مقابله با آسیب‌های ناشی از کار کودک، مدرسه است.
کودک زمانی که از چرخه آموزش خارج می‌شود، بخش مهمی از فرصت‌های رشد اجتماعی و اقتصادی آینده خود را از دست می‌دهد. شناسایی دانش‌آموزان در معرض ترک تحصیل، حمایت از خانواده‌های کم‌برخوردار و ایجاد سازوکارهای حمایتی برای بازگشت کودکان به مدرسه بسیار اهمیت دارد، اگر هزینه‌های تحصیل، رفت‌وآمد، تغذیه یا نیازهای اولیه باعث خروج کودک از مدرسه شده باشد، حمایت هدفمند از خانواده می‌تواند مؤثرتر از برخورد مستقیم با کودک باشد.
در این نگاه، مبارزه با کار کودک از خیابان آغاز نمی‌شود؛ بلکه از مدرسه، خانواده و سیاست‌های حمایتی آغاز می‌شود. جمع‌آوری کافی نیست یکی از چالش‌های مهم در مواجهه با کودکان کار، تبدیل یک مسئله اجتماعی به مسئله‌ای صرفاً انتظامی یا شهری است.
دور کردن کودک از یک چهارراه، بدون آنکه وضعیت خانواده، تحصیل و آینده او بررسی شود، ممکن است تنها محل حضور او را تغییر دهد.
اگر کودک پس از مداخله دوباره به همان شرایط خانوادگی و اقتصادی بازگردد، احتمال بازگشت او به خیابان نیز وجود دارد. بنابراین مداخلات اجتماعی زمانی می‌توانند پایدار باشند که میان نهادهای حمایتی، آموزش و پرورش، بهزیستی، دستگاه قضایی، شهرداری و سازمان‌های مردم‌نهاد هماهنگی واقعی شکل بگیرد.
شهر مسئول کودکانش است شهر فقط مجموعه‌ای از خیابانها، ساختمانها و میدانها نیست؛ کیفیت یک شهر را میتوان از میزان توجه آن به گروههای آسیبپذیر نیز سنجید. کودکی که ساعتها در خیابان کار می‌کند، بخشی از واقعیت اجتماعی همان شهر است و نادیده گرفتن او، مسئله را حل نمیکند.
راهکار پایدار، حمایت از خانواده، جلوگیری از ترک تحصیل، آموزش مهارتهای زندگی، ارائه خدمات مشاورهای و روانشناختی، شناسایی کودکان در معرض آسیب و ایجاد فرصت‌های قانونی برای توانمندسازی والدین است. در چنین رویکردی، هدف حذف کودک از خیابان نیست؛ هدف بازگرداندن کودک به مسیر طبیعی رشد و زندگی است.
کودکی را نمی‌شود به فردا موکول کرد کودک کار، پیش از آنکه تصویری از فقر باشد، تصویری از مسئولیت اجتماعی است. هر بار که کودکی پشت چراغ قرمز دستمالی برای فروش بالا میبرد یا در خیابان به دنبال مشتری میگردد، مسئله‌ای فراتر از یک معامله چند هزار تومانی شکل گرفته است؛ مسئله، آینده کودکی است که ممکن است سالهای مهم زندگی خود را به جای مدرسه و بازی، در خیابان سپری کند.
حل این معضل نه با ترحم مقطعی و نه با حذف ظاهری کودکان از معابر، بلکه با سیاست اجتماعی پایدار، حمایت از خانواده و تضمین حق آموزش و امنیت کودک امکانپذیر است. شاید نخستین گام این باشد که شهر را از نگاه همین کودکان ببینیم؛ شهری که برای بزرگسالان پر از خیابان و فرصت است، اما برای کودکی که مجبور به کار شده، گاهی تنها یک راه برای دوام آوردن دارد.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
