کانون گردوغبار در عراق فعال شده و آسمان غرب ایران را تحتتأثیر قرار دادهاست.
در حاشیه غربی فلات ایران، جایی که زمین به تدریج در امتداد مرزهای سیاسی فرو مینشیند و به دشتهای کمارتفاع میانرودان میپیوندد، داستانی از باد و خاک در جریان است.
ریشههای این پدیده که با نام ریزگردها در تاریخ اقلیم، سیاست و زیستبوم منطقه تنیده شده، حاصل برهمکنش چندین لایه از تغییرات اقلیمی، مداخلات انسانی، خشکسالیهای ممتد و فروپاشی تدریجی نظامهای طبیعی در پهنهای وسیع از غرب آسیاست.
در این مناطق، مجموعهای از عوامل در چند دهه گذشته بهتدریج شرایطی را رقم زدهاند که خاک، بهجای آنکه در بستر خود آرام گیرد، به ذراتی معلق در هوا تبدیل میشود. خشکشدن تالابهای بزرگ از هورالعظیم گرفته تا دریاچههای فصلی میانرودان، کاهش دبی رودخانههایی چون دجله و فرات، اجرای طرحهای گسترده سدسازی و رها شدن زمینهای کشاورزی به ایجاد کانونهای فعال گردوغبار انجامیدهاند.
تاریخچه این پدیده در ایران بهطور محسوسی از دهه ۱۳۸۰ به بعد وارد مرحلهای تازه شد. اگرچه پیش از آن نیز وقوع طوفانهای گردوغبار پدیدهای ناشناخته نبود، اما شدت، تکرار و گستره آن در سالهای اخیر بهگونهای افزایش یافته که به یک بحران زیستمحیطی و حتی امنیتی بدل شدهاست.
در این دوره، همزمان با تشدید خشکسالیهای منطقهای و تغییرات اقلیمی جهانی، تعداد روزهای گردوغبار در بسیاری از استانها چند برابر شد. شهرهایی که پیشتر تنها در برخی روزهای خاص با این پدیده مواجه بودند، اکنون در طول سال بارها با آسمانی خاکآلود و هوایی ناسالم روبهرو میشوند.
لرستان، از نظر اقلیمی در مرز میان نواحی مرطوبتر غربی و مناطق خشکتر مرکزی واقع شدهاست و همین موقعیت جغرافیایی باعث شده که این استان در مسیر انتقال تودههای گردوغبار قرار گیرد.
بادهای غربی و جنوبغربی که از دشتهای عراق و سوریه بهسمت ایران میوزند، آسمان شهرهایی مانند خرمآباد، بروجرد و کوهدشت را تیره میکند و کیفیت هوا بهطور محسوسی کاهش مییابد.
بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی لرستان، تصاویر ماهوارهای نشاندهنده شکلگیری یک چشمه گسترده گردوخاک بر روی مرکز کشور عراق است. این توده گردوغبار با منشأ فرامرزی بهتدریج از اوایل وقت امروز وارد آسمان لرستان شده و تا ساعات ظهر، اغلب نقاط را تحتتأثیر قرار میدهد.
این شرایط جوی بر سلامت عمومی نیز اثرگذار است. عدم تردد در فضای باز، استفاده از ماسک و پرهیز از فعالیتهای ورزشی در طبیعت از توصیههای مهم در این شرایط است.
ریزگردها حالا بهمثابه روایتی از زمین است؛ روایتی که در آن، خاک از بستر خود جدا شده و در هوا معلق میشود، گویی زمین میکوشد چیزی را بازگو کند، از خشکی، از فراموشی آب، از بیپناهی دشتها.
لرستان در میانه این روایت قرار گرفته؛ جایی که هر توده گردوغبار نشانهای از پیوندهای ناپیدای میان سرزمینها و سرنوشتهای مشترک است.
