جشنواره فیلم مقاومت در مسیر پوست‌اندازی؛ نقاط قوت و ضعف نوزدهمین دوره

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، نوزدهمین جشنواره فیلم مقاومت روزهای پایانی خود را سپری می‌کند. این دوره از جشنواره در حالی برگزار شد که نشانه‌هایی از بهبود نسبت به دوره‌های پیشین در آن دیده می‌شود؛ هرچند همچنان ضعف‌هایی نیز وجود دارد که نمی‌توان از کنار آن‌ها به‌سادگی عبور کرد.

باید در نظر داشت که جشنواره فیلم مقاومت، یک جشنواره موضوعی است، نه رقابتی و سراسری. این جشنواره‌ها از آنجایی که در حقیقت محلی برای سنجش آثار از منظر فکری و محتوایی هستند، طبیعتاً آن فضایی را که از جشنواره‌های سراسری و ملی انتظار داریم، ندارند.

با این حال، می‌توان با مجموعه‌ای از اقدامات کاری کرد که شاهد برگزاری بهتر آن‌ها از زوایای گوناگون باشیم. در ادامه، این جشنواره را از همین زوایا مورد بررسی قرار می‌دهیم تا ببینیم چگونه می‌توان در دوره‌های بعدی شاهد برگزاری هرچه بهتر این رویداد مهم بود.

اصلی‌ترین نقطه مثبت این دوره از جشنواره، برخورداری از جدول اکران‌های متنوعی بود که دو ویژگی مهم داشتند. نخست آنکه فیلم‌های تازه‌اکران‌شده یا در حال اکران در آن‌ها به نمایش درآمدند.

همواره اکران‌های تکراری و قدیمی یکی از عوامل پس‌زننده برای جشنواره‌های موضوعی بوده‌اند. تماشاگران دوست دارند حتی‌المقدور چند فیلم تازه و جدید را در سینما تماشا کنند.

این دوره هم فیلم «سفینه نجات» را که در حال اکران است، به نمایش درآورد و هم انیمیشن «بادبادک‌ها» را که به‌تازگی اکران شده است.

همچنین چند فیلم ایرانی که هنوز در جشنواره فیلم فجر اکران نشده یا اکران عمومی را تجربه نکرده بودند، مانند «هورامان» و «ضلع پنهان»، به جشنواره آمدند. در بخش مستند و فیلم کوتاه نیز چند فیلم تازه به جشنواره راه پیدا کردند.

دومین ویژگی مثبت این دوره، توجه به شخصیت‌ها و چهره‌های سینمایی در کلاس‌ها و کارگاه‌های انتقال تجربه بود. در جشنواره‌های سینمایی، یکی از بخش‌های مهم و مورد توجه، همین کارگاه‌های انتقال تجربه است؛ جایی که دانشجویان و علاقه‌مندان سینما گرد هم می‌آیند و از تجربیات چهره‌های شناخته‌شده استفاده می‌کنند.

امسال، بدون اغراق، یکی از امتیازات جشنواره همین کلاس‌ها بود که جمعیت خوبی در آن‌ها دیده می‌شد. موضوعی که برخی از منتقدان سینمایی، بدون در نظر گرفتن آن، بیشتر تلاش کردند تا کمبود جمعیت در برخی سالن‌های جنبی را به رخ بکشند.

اینجا پرسش ساده‌ای مطرح است: اگر هدف اطلاع‌رسانی است، چرا باید تصویری انتخاب شود که بدون توضیح درباره موقعیت ثبت آن، ذهن مخاطب را به سمت نتیجه‌ای از پیش تعیین‌شده هدایت کند؟ چرا به‌جای انتشار تصاویر کامل کارگاه، یک نمای بسته به سندی برای قضاوت درباره کل جشنواره تبدیل می‌شود؟

عکاس لحظه‌ای واقعی را ثبت کرده است، اما انتشاردهنده با انتخاب یک قاب، حذف تصاویر مکمل و افزودن توضیحی خاص، می‌تواند معنای آن را تغییر دهد. این همان نقطه‌ای است که مرز میان گزارشگری و فضاسازی مخدوش می‌شود.

وقتی تصویری از یک نشست پرمخاطب به نشانه‌ای برای خلوت بودن جشنواره تبدیل می‌شود، با روایتی مواجهیم که دست‌کم باید درباره دقت و انصاف آن پرسش کرد.

چنین نتیجه‌گیری‌هایی نه با منطق گزارشگری سازگارند و نه با ابتدایی‌ترین اصول ارزیابی رویدادهای فرهنگی. جشنواره‌ای که چند سالن نمایش، برنامه‌های تخصصی و نشست‌های مختلف دارد، با یک تصویر از یک سالن سنجیده نمی‌شود.

برای قضاوت درباره میزان استقبال، باید زمان ثبت تصویر، نوع برنامه، ظرفیت سالن، آمار مخاطبان و وضعیت سایر بخش‌ها را بررسی کرد.

وگرنه در جشنواره‌ای مثل مقاومت نیز در برخی باکس‌های نمایش شاهد خلوتی و کمبود جمعیت هستیم؛ آیا می‌توان گفت که جشنواره فیلم مقاومت جشنواره‌ای بدون مخاطب است؟!

البته در بخش نقد فیلم جای سؤال وجود دارد که آیا قرار بر برگزاری این بخش با حضور مخاطبان بود یا خیر؛ چراکه تصاویر نشان می‌داد گویا این برنامه در فضایی برگزار می‌شود که تنها منتقدان در آن حضور دارند. همین‌جا می‌توان این انتقاد را وارد کرد که با احترام به افراد حاضر در بخش نقد، چرا از میان چهار نفر، دست‌کم یک چهره مطرح‌تر در حوزه نقد سینمایی استفاده نشده است؟

یا چرا قالب دیگری برای برگزاری بهتر این بخش در نظر گرفته نشده است؟

در بخش بین‌الملل نیز جشنواره میزبان فیلم‌های جدید و مرتبطی از کشورهای گوناگون مانند هند، روسیه، ترکیه، لبنان و... بود.

طبق اعلام جشنواره، قرار است مستند «سرزمین دیگری نیست» از سازندگان مستند «نازا» نیز اکران شود که خود امتیاز مهم و جداگانه‌ای محسوب می‌شود. با این حال، درباره حضور مهمانان خارجی، به نظر می‌رسد به دلیل مشکلات جاری مرتبط با این بخش، شاهد حضور مهمانان چندانی نبودیم.

اما آن‌چه این جشنواره به‌طور کلی کم دارد، چیست؟ ارتباط ارگانیک و سازمان‌یافته میان خود و مخاطبانش.

جشنواره باید بتواند نه با دشواری زیاد، بلکه اتفاقاً در نهایت سهولت، مخاطبانش را به سوی خود بکشاند. مخاطبان علاقه‌مند به جریان مقاومت کم نیستند؛ بلکه از میان نیروهای مسلح و نظامی گرفته تا دانشجویان و عموم مردمی که این شب‌ها اتفاقاً پای کار مقاومت هستند، می‌توان به جمعیت قابل توجهی رسید که ظرفیت حضور در این جشنواره را دارند.

بنابراین، باید به راه‌حل‌هایی برای جذب این مخاطبان و زمینه‌سازی حضور آن‌ها در جشنواره رسید. ارتباط هدفمند با دانشگاه‌ها، تشکل‌های دانشجویی، مجموعه‌های فرهنگی و نهادهای مرتبط با حوزه مقاومت می‌تواند یکی از مسیرهای تحقق این هدف باشد.

به‌خصوص آنکه حضور این گروه‌ها نباید صرفاً به دعوت‌های مقطعی و مناسبتی محدود شود، بلکه باید به یک ارتباط مستمر و دوسویه با جشنواره تبدیل شود.

البته گذشته از این مسائل، تولیدات سالانه حوزه مقاومت نیز در این میان بسیار مهم است. تا زمانی که کمتر شاهد تولید آثاری درخور شأن مردم مبعوث و عزیز ایران باشیم و میان سینما و آن‌ها فاصله وجود داشته باشد، این نقطه ضعف بار دیگر به چشم خواهد آمد.

به بیان دیگر، صرف برگزاری جشنواره و نمایش آثار موجود، نمی‌تواند جای خالی یک جریان مستمر تولید در سینمای مقاومت را پر کند. جشنواره باید فراتر از یک محل نمایش آثار، به بستری برای شناسایی استعدادها، حمایت از فیلم‌سازان و شکل‌گیری تولیدات تازه در این حوزه تبدیل شود.

به‌گونه‌ای که خروجی هر دوره آن، زمینه‌ساز تولید آثار جدید و حضور پررنگ‌تر سینمای مقاومت در طول سال باشد.

این دوره از جشنواره فیلم مقاومت نشان داد ظرفیت پوست‌اندازی در این‌رویداد وجود دارد؛ البته این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که ساختار اجرایی جشنواره، ضمن برخورداری از همراهی چهره‌های باتجربه در حوزه برگزاری جشنواره‌ها و سینما، در کنار دبیر و دیگر عوامل، دستخوش تغییراتی جدی شود. منظور از این تغییرات صرفاً جابه‌جایی افراد نیست، بلکه باید از تجربه‌های موفق در حوزه مدیریت جشنواره، برنامه‌ریزی اکران، روابط عمومی، ارتباطات رسانه‌ای و جذب مخاطب بهره گرفت.

تنها در چنین شرایطی می‌توان امیدوار بود که در دوره‌های بعد، شاهد فضایی بهتر و برگزاری درخور شأن این رویداد مهم سینمایی باشیم.

محمدباقر صنیعی منش