بازنشستگی نسخه قدیمی TSETMC/ نقش هوش مصنوعی در اطلاع‌رسانی بورس

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، تصمیم شرکت مدیریت فناوری بورس تهران برای توقف دسترسی به نسخه قدیمی وب‌سایت TSETMC از 30 آذرماه امسال، در نگاه نخست یک تغییر فنی و به‌روزرسانی نرم‌افزاری به نظر می‌رسد؛ اما اهمیت این تصمیم فراتر از کنار گذاشتن یک نسخه قدیمی است.

سایت TSETMC طی سال‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین مراجع روزانه فعالان بازار سرمایه ایران تبدیل شده و برای بسیاری از سهامداران حقیقی، تحلیلگران، معامله‌گران و حتی شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مالی، در حکم پنجره اصلی مشاهده تحولات بازار بوده است.

شرکت مدیریت فناوری بورس تهران در اطلاعیه خود اعلام کرده نسخه جدید این وب‌سایت در دسترس کاربران قرار گرفته و از 30 آذر 1405 نسخه قدیمی از دسترس خارج خواهد شد. همچنین کاربران باید پیش از این تاریخ، فیلترها و تنظیمات شخصی خود را به نسخه جدید منتقل کنند.

این اطلاعیه فرصتی برای طرح یک پرسش اساسی فراهم می‌کند: آیا تغییر نسخه وب‌سایت می‌تواند پاسخگوی نیازهای پیچیده و رو به تحول بازار سرمایه باشد یا بورس ایران به بازتعریف کامل خدمات دیجیتال خود نیاز دارد؟

TSETMC؛ از زیرساخت معاملات تا مرجع اطلاعات بازار

شرکت مدیریت فناوری بورس تهران در سال 1373 با نام شرکت خدمات بورس تهران به ثبت رسید و در سال 1385 نام آن به شرکت مدیریت فناوری بورس تهران تغییر کرد. این شرکت در توسعه و پشتیبانی زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بازار سرمایه نقش داشته و TSETMC به‌تدریج به یکی از شناخته‌شده‌ترین درگاه‌های دسترسی عمومی به اطلاعات بازار تبدیل شده است.

اهمیت این وب‌سایت علاوه بر نمایش قیمت سهام، به اطلاعات معاملات، شاخص‌ها، وضعیت نمادها، آمار حقیقی و حقوقی، معاملات بازارهای مختلف و پیوند با اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال و بخشی از داده‌هایی است که فعالان بازار سهام برای رصد روزانه به آن مراجعه می‌کنند.

البته مسیر توسعه این سامانه بدون چالش نبوده است؛ و در سال‌های گذشته هم‌زمان با افزایش بار مراجعه به نسخه جدید، اختلالاتی در بارگذاری اطلاعات گزارش شد، و همواره مدیران عامل وقت شرکت مدیریت فناوری بورس نیز افزایش مراجعه به نسخه جدید و ناسازگاری برخی افزونه‌های طراحی‌شده برای نسخه قدیمی با ساختار جدید را از عوامل این مسئله عنوان کرده‌اند.

این موارد نشان می‌دهد پایداری، سرعت و سازگاری با ابزارهای جانبی، از جمله موضوعاتی است که در فرآیند نوسازی TSETMC باید مورد توجه قرار گیرد. البته نباید همه این اختلالات را به ضعف فنی خود وب‌سایت نسبت داد؛ چرا که بخشی از مشکلات گزارش‌شده منشأ بیرونی داشته‌اند.

سهامداران از نسخه جدید چه انتظاری دارند؟

انتظار فعالان بازار سهام از نسخه جدید نباید به تغییر ظاهر، طراحی واکنش‌گرا یا سرعت بیشتر محدود شود؛ و مهم‌ترین مطالبه، دسترسی سریع، دقیق و بدون وقفه به اطلاعات قابل اتکا است.

در این راستا، نخستین انتظار، پایداری سامانه در ساعات معاملات و توانایی پاسخگویی به حجم بالای مراجعه هم‌زمان است؛ و نکته بعدی ارائه داده‌های لحظه‌ای با حداقل تاخیر و اعلام شفاف زمان به‌روزرسانی اطلاعات است. همچنین حفظ قابلیت‌های کاربردی نسخه قدیمی، از جمله فیلترنویسی، تنظیمات شخصی، دیده‌بان‌ها و امکان دریافت خروجی داده‌ها است.

در کنار این موارد، توسعه رابط‌های برنامه‌نویسی (API)، دسترسی استاندارد و مستند به داده‌ها، سازگاری با نرم‌افزارهای تحلیل بازار و امکان شخصی‌سازی داشبوردها می‌تواند ارزش عملیاتی سامانه را افزایش دهد.

از سوی دیگر، انتشار نسخه جدید وب‌سرویس TSETMC مبتنی بر REST API در دی‌ماه 1404، گامی مهم در همین مسیر بود. طبق اعلام شرکت، ساختار ساده‌تر، سرعت پاسخ‌دهی بالاتر و تسهیل یکپارچه‌سازی با سامانه‌های دیگر از اهداف این تغییر بوده است.

همچنین توسعه‌های جدید قرار است بر بستر REST API انجام شود؛ که این تحول می‌تواند زمینه توسعه ابزارهای تحلیلی و خدمات نوآورانه مبتنی بر داده‌های بازار سرمایه را فراهم کند.

هوش مصنوعی؛ حلقه مفقوده نسل بعدی TSETMC

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌هایی که می‌تواند نسل آینده سامانه‌های اطلاع‌رسانی بورس را متحول کند، استفاده از هوش مصنوعی است. در این رویکرد، سامانه از یک نمایشگر اطلاعات به یک ابزار هوشمند برای جست‌وجو، پردازش و تحلیل داده تبدیل می‌شود.

برای مثال، یک دستیار هوشمند می‌تواند به پرسش‌هایی مانند «کدام صنایع امروز بیشترین تغییر ارزش معاملات را داشته‌اند؟» یا «کدام شرکت‌ها در هفته اخیر افزایش غیرعادی حجم معاملات را تجربه کرده‌اند؟»

بر اساس داده‌های مستند پاسخ دهد.

تشخیص الگوهای غیرعادی معاملات، شناسایی تغییرات معنادار در جریان سفارش‌ها، خلاصه‌سازی اطلاعیه‌های کدال، استخراج نکات مهم صورت‌های مالی و مقایسه عملکرد شرکت‌ها نیز از کاربردهای بالقوه این فناوری است.

هوش مصنوعی همچنین می‌تواند با تحلیل داده‌های تاریخی، ابزارهایی برای شناسایی ریسک، بررسی رفتار بازار و شخصی‌سازی اطلاعات مورد نیاز کاربران فراهم کند. البته این ابزارها باید میان واقعیت داده‌محور، برآورد آماری و پیش‌بینی احتمالی تفاوت قائل شوند و از ارائه توصیه‌های قطعی و گمراه‌کننده سرمایه‌گذاری پرهیز کنند.

تجربه بورس‌های جهانی؛ از انتشار اطلاعات تا خدمات تحلیلی

بررسی وب‌سایت بورس‌های معتبر جهان نشان می‌دهد بسیاری از این نهادها، اطلاع‌رسانی را به نمایش قیمت و حجم معاملات محدود نکرده‌اند و مجموعه‌ای از خدمات داده‌ای، تحلیلی و زیرساختی را در اختیار سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان قرار می‌دهند.

برای نمونه، وب‌سایت رسمی نزدک (Nasdaq) علاوه بر اطلاعات معاملات و شاخص‌ها، ابزارهایی نظیر غربالگر سهام، تقویم عرضه‌های اولیه، تقویم سود تقسیمی، اطلاعات تاریخی شرکت‌ها و نمودارهای قیمتی را ارائه می‌کند. این مجموعه به کاربران امکان می‌دهد اطلاعات بازار را در کنار داده‌های بنیادی و رویدادهای شرکتی بررسی کنند.

بورس لندن (London Stock Exchange) نیز خدمات گسترده‌ای در حوزه داده‌های لحظه‌ای، تاریخی و تحلیلی دارد. دسترسی به عمق دفتر سفارش‌ها، اطلاعات معاملات، داده‌های شاخص‌ها و ابزارهای تحلیل بازار از جمله خدمات آن است.

این بورس همچنین از زیرساخت‌های توزیع داده با معماری مقیاس‌پذیر و چندمرکزی برای افزایش پایداری خدمات استفاده می‌کند.

در بورس استانبول (Borsa İstanbul) نیز ساختار اطلاع‌رسانی به چند سامانه تخصصی تقسیم شده است. پلتفرم افشای عمومی اطلاعات شرکت‌ها (KAP)، پایگاه داده تاریخی BIST DataStore، اطلاعات بازار و پلتفرم تحلیل داده‌ها، امکان بررسی اطلاعات شرکت‌ها، آمار سرمایه‌گذاران، داده‌های تاریخی و شاخص‌های حاکمیت شرکتی را فراهم می‌کنند.

مقایسه این نمونه‌ها نشان می‌دهد جهت‌گیری اصلی بازارهای پیشرفته، حرکت از انتشار داده خام به سمت خدمات یکپارچه اطلاعاتی، دسترسی برنامه‌نویسی، تحلیل داده و ابزارهای متناسب با نیاز گروه‌های مختلف کاربران است.

هوش مصنوعی در تراز جهانی؛ فرصت‌ها و ملاحظات نظارتی

اهمیت هوش مصنوعی در بازارهای مالی یک پیش‌بینی فناورانه نیست. سازمان بین‌المللی کمیسیون‌های اوراق بهادار (IOSCO) در گزارش منتشرشده در مارس 2025 با عنوان «هوش مصنوعی در بازارهای سرمایه؛ موارد کاربرد، ریسک‌ها و چالش‌ها» به کاربرد این فناوری در معاملات الگوریتمی، تحقیقات سرمایه‌گذاری، مشاوره رباتیک، تحلیل احساسات بازار، نظارت و مدیریت ریسک پرداخته است.

این گزارش در عین تاکید بر ظرفیت‌های هوش مصنوعی، نسبت به خطراتی مانند خطای مدل‌ها، کیفیت داده، وابستگی به ارائه‌دهندگان فناوری، سوءاستفاده‌های احتمالی و ضعف سازوکارهای نظارتی هشدار می‌دهد.

بنابراین، توسعه هوش مصنوعی در TSETMC باید همراه با شفافیت الگوریتم‌ها، حفاظت از اطلاعات کاربران، قابلیت ردیابی پاسخ‌ها و نظارت انسانی باشد. همچنین پاسخ‌های سامانه باید به داده‌های رسمی و قابل استناد متصل باشند تا هوش مصنوعی به منبع تولید اطلاعات نادرست تبدیل نشود.

آزمون اصلی TSETMC از 30 آذر آغاز می‌شود

در مجموع توقف نسخه قدیمی می‌تواند نقطه شروع مرحله تازه‌ای از تحول دیجیتال بازار سرمایه ایران باشد؛ اما موفقیت این تغییر را نه با حذف یک نسخه، بلکه با کیفیت تجربه کاربران، پایداری سامانه، دقت اطلاعات و توسعه خدمات جدید باید سنجید.

انتظار می‌رود شرکت مدیریت فناوری بورس تهران در کنار انتقال بدون مشکل کاربران، برنامه مشخصی برای ارتقای مستمر خدمات، توسعه API، تعامل با شرکت‌های دانش‌بنیان و ایجاد ابزارهای هوشمند تحلیل بازار داشته باشد.

در نهایت، TSETMC می‌تواند از یک تابلوی الکترونیکی معاملات به سکوی ملی داده و هوشمندی بازار سرمایه تبدیل شود؛ سکویی که نه‌تنها اطلاعات را نمایش می‌دهد، بلکه به سرمایه‌گذاران در فهم بهتر تحولات بازار، به تحلیلگران در پردازش داده‌ها و به نهادهای نظارتی در شناسایی ریسک‌ها کمک می‌کند.

چنین تحولی می‌تواند به افزایش شفافیت اطلاعاتی، ارتقای سواد مالی، کاهش فاصله دسترسی میان سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و خرد و تقویت اعتماد عمومی به بازار سرمایه کمک کند. با این حال، شرط تحقق آن سرمایه‌گذاری مستمر در زیرساخت، امنیت سایبری، کیفیت داده و حکمرانی هوش مصنوعی است.

مهدی حاجی‌وند، کارشناس بازار سرمایه