شوک سیاسی نتیجه یک نظرسنجی میدانی در ترکیه؛ استقبال مردم از سران مافیا

نفوذ اجتماعی و سیاسی او را بالاتر از بازیگران سیاسی می‌دانم: 54.2 درصد.

به این ترتیب، رای نهایی «حتماً به او رای می‌دهم» در میان 6 شخصیت مشهور به این شکل رتبه بندی شده است: 1.سدات پکر 39٫4 درصد. 2.سلجوق بیرقدار 24٫2 درصد 3.آجون ایلیجالی 11٫2 درصد.

4. دارون عجم‌اوغلو 9٫5 درصد.

5.اوزگور دمیرتاش 6٫8 درصد. 6.علی کوچ 3٫8 درصد.

به باور تحلیلگران سیاسی ترکیه، این نظرسنجی از بسیاری جهات، شایان تأمل است. در برابر سوالِ «چگونه ممکن است محبوبیت یک چهره مافیایی از محبوبیت یک اقتصاددان برنده نوبل جلو بزند؟»، کارشناسان ترکیه به این موضوع اشاره کرده‌اند که در سیاست توده‌ای، شهرت و توانایی بسیج عاطفی الزاماً با دانش، تخصص و صلاحیت حکمرانی رابطه‌ مستقیم ندارد.

دارون عجم‌اوغلو اقتصاددان برجسته‌ای است که به‌خاطر پژوهش‌هایش درباره‌ نهادها، توسعه و علل کامیابی و ناکامی اقتصادی کشورها شهرت جهانی دارد و جایزه نوبل اقتصاد را دریافت کرده اما او برای بخش بزرگی از جامعه‌ ترکیه، یک چهره‌ روزمره، رسانه‌ای و عاطفی نیست.

مردم ممکن است نامش را شنیده باشند، اما با زندگی، زبان، مواضع و شخصیت عمومی او ارتباطی برقرار نکرده باشند. اما سدات پکر در سال‌های اخیر به یک شخصیت رسانه‌ای بسیار پرحضور تبدیل شده است.

او در حافظه‌ عمومی ترکیه صرفاً یک چهره‌ مرتبط با جهان جرائم سازمان‌یافته نیست؛ برای بخشی از مخاطبان، به نماد افشاگری علیه فساد، مناسبات پنهان قدرت، شبکه‌های غیرشفاف و پیوندهای سیاست و اقتصاد تبدیل شده است.

ویدئوهای افشاگرانه‌ او، زبان صریح و تهاجمی، روایت‌های شخصی و نمایش نوعی قدرت در برابر صاحبان قدرت، برای مخاطبی که از نهادهای رسمی و سیاستمداران ناامید شده، جذابیت خاصی دارد.

در این مثال، با پدیده‌ای مواجهیم که می‌توان آن را تبدیل اعتبار ضدسیستمی به سرمایه‌ سیاسی نامید. فردی که خود از بیرون ساختارهای متعارف سیاست و در پیوند با جهان تاریک قدرت شناخته می‌شود، می‌تواند در موقعیتی قرار بگیرد که بخشی از جامعه او را علیه همان ساختارها تصور کند.

این تناقض ظاهری، از تناقض‌های مهم سیاست معاصر ترکیه است. در بخشی از جامعه، معیار ارزیابی کنشگر سیاسی از موضوعی به نام توانایی اداره‌ کشور و فهم سازوکارهای قدرت، به توانایی ضربه زدن به دشمنان، افشاگری، نمایش اقتدار و سخن گفتن با زبان خشم عمومی تغییر کرده است.

وقتی اعتماد به احزاب، پارلمان، دستگاه قضایی، رسانه‌ها و نهادهای نظارتی فرسوده می‌شود، جامعه ممکن است به دنبال قهرمانانی برود که وعده‌ انجام کارهایی را می‌دهند که نهادهای رسمی از انجام آن ناتوان به نظر می‌رسند.

کما این که در روزهای اخیر در فضای مجازی و شبکه های مجازی ترکیه، ویدئویی دست به دست می‌شد که نشان می‌داد یک خانم محجبه 50 ساله در برابر دوربین گریه می‌کند و می‌گوید: «یک شرکت کلاهبردار، با وجود دریافت پول برای تحویل خودرو، به درخواست و شکایات من پاسخگو نیست و پلیس و محکمه هم جواب سربالا می‌دهند. از برادرم سدات پکر می‌خواهم به این مشکل من رسیدگی کند».

پس از چند ساعت، پکر با انتشار یک فایل ویدیویی، اعلام کرد که روزانه چنین مواردی زیاد دیده و به مشکلات همه آنها رسیدگی کرده و اجازه نمی‌دهد «این خواهر شریف، در برابر ظالمان، تنها بماند».

در چنین شرایطی، کسی که زبان تهدید و افشاگری را خوب می‌شناسد، می‌تواند از کسی که زبان اقتصاد نهادی و توسعه را می‌فهمد، محبوب‌تر شود. جامعه‌ ترکیه در سال‌های اخیر با قطبی‌شدن سیاسی، فشار اقتصادی، احساس بی‌عدالتی و فرسایش اعتماد عمومی روبه‌رو بوده و در چنین فضایی، سیاست به‌تدریج از رقابت برنامه‌ها و راه‌حل‌ها به رقابت شخصیت‌ها، نمادها و روایت‌های هیجانی تبدیل می‌شود.