«نترس!» و «قوی باش!» کافی نیست

حجت‌الاسلام «سید مرتضی پور علی»، دبیر کارگروه نشاط اجتماعی کشور، با تأکید بر این نکته که رفتار والدین مهم‌ترین ابزار آموزش مفاهیم دینی و اخلاقی به کودکان است، می‌گوید: «در روش تربیتی اهل بیت (ع)، دو نکته اساسی دیده می‌شود؛ نخست تبیین و روشنگری، یعنی بیان حکم الهی همراه با توضیح ثواب و ارزش آن، و دوم الگو بودن در عمل؛ به این معنا که رفتار والدین و مربیان، مهم‌ترین ابزار آموزش به کودکان است.» به گفته‌ حجت‌الاسلام پورعلی، در شناساندن دین به نسل کودک باید از بیان نرم، قصه، تمثیل و تشویق استفاده شود و از توضیحات سنگین و فلسفی پرهیز کرد، چراکه چنین ادبیاتی با سطح فهم کودکان همخوانی ندارد.

آموزش تدریجی و مرحله‌ای؛ اصل تربیت دینی تربیت دینی و انقلابی، فرآیندی تدریجی و مرحله‌ای است. روایات اسلامی دوران تربیت کودک را به سه دوره هفت‌ساله تقسیم کرده‌اند تا والدین به تفاوت‌های رشدی و توانایی‌های کودک در هر مرحله توجه کنند.

بر این اساس، آموزش مفاهیم عقیدتی و اخلاقی از اوایل کودکی آغاز می‌شود و با افزایش سن، عمق و گستره آن بیشتر می‌شود. پیوند هنر و مفهوم؛ راهکار نهادهای فرهنگی این پیوند میان تجربه هنری، مفاهیم داستان و آموزه‌های نهج‌البلاغه، الگویی عملی برای خانواده‌هاست که می‌توانند در خانه نیز از آن بهره بگیرند.

نقاشی، کاردستی، نمایش خلاق و نوشتن دل‌نوشته، از جمله فعالیت‌هایی است که کودک را به شکلی فعال درگیر مفهوم می‌کند و یادگیری را عمیق‌تر می‌سازد. پرهیز از انتقال استرس به فرزندان در کنار همه این راهکارها، نکته‌ای کلیدی که خانواده‌ها باید به آن توجه جدی داشته باشند، پرهیز از انتقال اضطراب و نگرانی‌های بزرگانه به فضای خانه است.

به گفته حجت‌الاسلام پورعلی، والدین باید این موضوع را به‌شدت مدنظر قرار دهند که بیان مطالب استرس‌زا در فضای خانه و خانواده برای فرزندان، هیچ مشکلی را حل نمی‌کند. وظیفه نوجوان ما رفتن به مدرسه و انجام به‌موقع تکالیف و امتحاناتش است.

او تأکید می‌کند:« به‌جای ایجاد نگرانی و یأس، مربیان مدارس و والدین باید بیشتر روی تقویت تدریجی روحیه مقاومت، جهادگری و شهادت‌طلبی کار کنند؛ چراکه رشد و پرورش در این بعد، خود به کودک و نوجوان کمک می‌کند قوی شود و در مقابله با چالش‌های متعدد محکم و استوار باشد.» گفت‌وگوی رو در رو؛ ضرورت امروز یکی از نکات مهمی که کارشناسان بر آن تأکید دارند، لزوم برگزاری جلسات گفت‌وگومحور با نوجوانان است.

حجت‌الاسلام پورعلی در این باره می‌گوید: «تخاطب با نوجوانان و گفت‌وگو با آنان در مورد مسائل روز و شبهات، یکی از مواردی است که با تولید محتواهای معرفتی در فضای مجازی جبران نمی‌شود». برای ایجاد دید وسیع باید رودررو با نوجوان صحبت کرد و او را با پرسش‌ها و چالش‌های فکری مواجه ساخت.

این گفت‌وگوها می‌تواند در قالب حلقه‌های خانگی، جلسات مسجد، کانون‌های فرهنگی یا حتی گفت‌وگوهای روزمره خانوادگی شکل بگیرد. نکته کلیدی این است که نوجوان فرصت بیان نظرات و پرسش‌های خود را داشته باشد و بزرگسالان به جای تحمیل، به او در مسیر کشف حقیقت کمک کنند.

اما این گفت‌وگوها زمانی به پرورش روحیه حماسی منجر می‌شود که محتوای آن با روایت‌های واقعی از جنگ و مقاومت گره بخورد. نوجوان امروز باید بداند که جنگ فقط یک اتفاق تاریخی در دهه شصت نبود؛ بلکه واقعیتی است که نسل او نیز با آن روبه‌رو شده است.

از جنگ ۱۲ روزه تا تنش‌های اخیر، همه و همه نشان می‌دهد که روحیه مقاومت و ایستادگی، نیاز همیشگی یک ملت است. بنابراین، در این جلسات گفت‌وگو، باید از نوجوان پرسید: «اگر امروز در موقعیتی مشابه قرار بگیری، چه می‌کنی؟»

و او را با الگوهای واقعی از رزمندگان، شهدا و ایثارگران آشنا کرد. پرورش روحیه حماسی در دل گفت‌وگو پرورش روحیه حماسی در کودکان و نوجوانان، تنها با گفتن «جنگ خوب است» یا «مقاومت کنید» به دست نمی‌آید.

این روحیه باید در دل گفت‌وگوهای صمیمی، قصه‌های واقعی و تجربه‌های زیسته شکل بگیرد. خانواده‌ها می‌توانند در همین جلسات خانگی، خاطرات رزمندگان فامیل، همسایه‌ها یا محله را روایت کنند.

نوجوان وقتی بشنود که یک جوان هم‌سن و سال خودش چگونه در برابر دشمن ایستاد، حس می‌کند این حماسه دور از دسترس نیست و او هم می‌تواند در عرصه خودش — عرصه علم، فرهنگ، ورزش یا هنر — همان روحیه را تکرار کند. تجربه نشان می‌دهد که این گفت‌وگوها زمانی مؤثر است که نوجوان احساس نکند بزرگسالان می‌خواهند او را به سمت خاصی هدایت کنند؛ بلکه باید فضایی فراهم شود که خودش پرسش کند، تحلیل کند و به نتیجه برسد.

اینجاست که روحیه حماسی نه به‌عنوان یک شعار، بلکه به‌عنوان یک باور درونی در او نهادینه می‌شود. هفته دفاع مقدس یک فرصت است پرورش روحیه حماسی و ظلم‌ستیزی در فرزندان، نیازمند رویکردی چندلایه است: از یک سو، الگو بودن والدین در عمل و گفتار؛ از سوی دیگر، بهره‌گیری از ابزارهای جذاب مانند قصه، بازی، هنر و ادبیات حماسی؛ و در نهایت، ایجاد فضای گفت‌وگوی آزاد و صمیمی که نوجوان بتواند پرسش‌های خود را مطرح کند و با روایت‌های واقعی از جنگ و مقاومت پیوند بخورد.

هفته دفاع مقدس، فرصتی مغتنم است تا خانواده‌ها با بازخوانی ارزش‌های آن دوران — نه فقط به‌عنوان یک خاطره، بلکه به‌عنوان یک الگوی زنده برای امروز — گامی عملی در جهت تربیت نسلی مقاوم، آگاه و ظلم‌ستیز بردارند. نسلی که جنگ را دیده است، درکش کرده است و می‌داند که ایستادگی، تنها راه حفظ عزت است.

همان‌گونه که امام حسین (ع) فرمود: «هرگز ذلت و خواری را نمی‌پذیرم». بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های « کافه بازار » و « مایکت » دانلود و نصب کنید.

چگونه با گلایه «هیچ‌کس با من بازی نمی‌کنه مامان!» برخورد کنیم؟

وقتی کودک با ناراحتی می‌گوید «هیچ‌کس با من بازی نمی‌کنه»، اولین واکنش والدین نباید پیدا کردن مقصر یا ارائه راه‌حل فوری باشد.